Να σε κάψω Γιάννη μ να σε αλείψω μελι …….Σιδερης

Να σε κάψω Γιάννη μ να σε αλείψω μελι …….Σιδερης

Η ΔΕΗ αφού δραστηριοποιήθηκε σε μια περιοχή επι 60 χρονια, προξενώντας βαθιά και ανίατα πολλές φορες περιβαλλοντολογικά τραύματα, δημιουργώντας μια μονοκαλλιέργεια δραστηριοτήτων και ανάπτυξης, τώρα εγκαταλείπει τα ορυχεία ανοικτά και χωρίς καμμια Περιβαλλοντολογική αποκατάσταση. Επανέρχεται παλι όμως με προτάσεις και λύσεις επίσης μονοκαλλιέργειας για την περιοχή …… Στο Φαραωνικής σύλληψης έργο εγκατάστασης φωτοβολταικων πάρκων συνολικής ισχύος 2,5 GH στην περιοχή λεκανοπεδίου Πτολεμαΐδας και Μεγαλόπολης…..θέλοντας να κανει συνενόχους τους κατοίκους στο νέο περιβαλοντολογικο έγκλημα , τους δίνει το δικαίωμα , στις Περιοχές που θα καταστρέψει παλι , να αγοράσουν μέχρι 5% των μετοχών στα Φ/Β που θα κατασκευάσει…» Όπως είναι γνωστό, η ΔΕΗ σκοπεύει να κατασκευάσει και να λειτουργήσει φωτοβολταικα πάρκα συνολικής ισχύος 2,5 GW στις λιγνιτικές περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης…….Οι κάτοικοι των περιοχών θα μπορούν να συν επενδύσουν μαζί με τη ΔΕΗ σε ένα ποσοστό της τάξεως του 5% αυτών των πάρκων. Συγκεκριμένα, η επιχείρηση αναμένεται να εκδώσει χρηματοοικονομικό εργαλείο, στα μερίδια του οποίου θα έχουν αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς οι κάτοικοι των περιοχών της απολιγνιτοποίησης ( Δυτική Μακεδονία, Μεγαλόπολη ). «Σε μια περιοχή λοιπόν που Η ΔΕΗ, σαν κρατική εταιρεία στην αρχή, απαλλοτρίωσε μεγάλες εκτάσεις οπου δραστηριοποιήθηκε, με την δέσμευση όμως αφ ενός να τις αποκαθιστά μετα το περας της εκμετάλλευσης του υπεδάφους τους και να τις αποδώσει αφ ετέρου στις τοπικές κοινωνίες, μετα την ιδιωτικοποίηση της το 2000 και την εισαγωγή της στο Χρηματιστήριο ……..στέρησε απο τις τοπικές κοινωνίες αυτές τις εκτάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω.Έτσι λοιπόν, και σε αποκατάσταση δεν προέβη, ως όφειλε,και οι εκτάσεις ειναι δεσμευμένες για να παραχωρηθούν στους νέους επενδυτές στα Φ/Β παρκα, αλλα και μεγάλο ποσοστό της εκτάσεως του λεκανοπεδίου θα στερηθεί απο τους κατοίκους της περιοχής, οι οπαίοι πρέπει να βρουν τρόπους να επιζήσουν, αρχίζοντας απο πρωτογενείς τομείς ανάπτυξης.Η συντριπτική πλειοψηφία των κάτοικων δείχνει να μην αντιλαμβανεται η να μην την ενδιαφέρουν τα τεκταινομενα. Αρκετοί μάλιστα χαίρονται που θα γένουν συν ιδιοκτήτες.

Dobre czasy dla USA już się skończyły.

Skończył się czas, gdy Ameryka decydowała o losach świata, decydowała o polityce i gospodarce innych krajów. Do wielu co bardziej tępych Amerykanów (zazwyczaj republikanów) to jeszcze nie dociera a do których dociera to głoszą spiskowe teorie, że Chiny zagrażają Ameryce i światu, że w Chinach nie umieją gotować nietoperzy 😉 i podobne brednie. Od czasy ludobójstwa jakiego się Amerykanie dopuścili w Wietnamie życzę Stanom jak najgorzej, dlatego też trzymam kciuki za Chiny !!!Chińska Republika Ludowa pracuje nad spektakularnymi projektami w niezliczonych dziedzinach. Należą do nich badania Marsa, standard technologii 6G oraz pieniądze przyszłości.Chińska misja już działa na Marsie. Statek kosmiczny «Tianwen-1» wyruszył z Ziemi już w lipcu ubiegłego roku. W lutym osiągnął orbitę Marsa. W maju moduł lądownika bezpiecznie dotarł na powierzchnię Czerwonej Planety. Niedługo później łazik Zhurong, nazwany tak na cześć chińskiego boga ognia, rozpoczął swoje badawcze wyprawy. 240-kilogramowy pojazd ma działać na Marsie przez trzy miesiące. Ma badać geologię i klimat Czerwonej Planety.Misja na Marsa trafiła na pierwsze strony gazet w Chinach, ale szerzej rozpisywano się o niej głównie w działach naukowych. Każdy, kto śledził te relacje, musi zadać sobie pytanie, czy artykuły na temat tego wydarzenia były w stanie ocenić polityczne, gospodarcze i wojskowe implikacje tej misji.Jak dotąd tylko Stany Zjednoczone były w ogóle w stanie zrobić coś takiego. Chińska misja na Marsa to punkt zwrotny. To sygnał, że Państwo Środka jest już nie tylko światową potęgą, ale także potęgą kosmiczną. I że dopiero zaczyna się jego wielki skok – w kosmos, ale przede wszystkim w przyszłość. Chiny planują pierwsze załogowe lądowanie na Księżycu do 2030 roku. Do 2035 roku kraj ten chce zbudować – chociaż na razie wspólnie z Rosją – księżycową stację badawczą. A już pod koniec przyszłego roku Chiny chcą zakończyć budowę stacji kosmicznej CSS. Jeśli działanie istniejącej Międzynarodowej Stacji Kosmicznej zakończy się ok. 2024 roku, jak to jest obecnie planowane, Chiny mogą być jedynym państwem na stałe obecnym w przestrzeni kosmicznej – wyznaczając symbolicznie wielką zmianę warty, nie tylko na ziemskiej orbicie. Skok na ustalanie zasad przyszłościUdane lądowanie na Marsie to dla Pekinu sukces nie tylko z naukowego i epistemologicznego punktu widzenia. Daje to również Republice Ludowej nowy impuls do rywalizacji z USA. I – w setną rocznicę powstania Komunistycznej Partii Chin (KPCh) – jest to powód do bezgranicznej propagandowej dumy. Na równi z błyskawicznie rosnącymi nakładami na badania naukowe i szkolnictwo wyższe.Co więcej, ekspansja w kosmosie zapewnia Chinom wymierne atuty polityczne, ekonomiczne i militarne. Pekin mógłby szczególnie zdyskontować stację kosmiczną CSS, uważają Matthew P. Funaiole i Brian Hart, eksperci z waszyngtońskiego think tanku CSIS: «Wobec planowanego wygaszenia Międzynarodowej Stacji Kosmicznej inne kraje, które chcą prowadzić badania naukowe i eksperymenty w kosmosie, będą musiały zwracać się o wsparcie do Chin».Pekin dał już do zrozumienia, że zamierza wykorzystać CSS jako narzędzie polityczne. W 2018 r. zaprosił państwa członkowskie ONZ do składania wniosków o przeprowadzenie eksperymentów na pokładzie CSS. Ale to tylko jeden z przykładów na to, że ChRL przygotowuje się do ustanowienia zasad rządzących światem przyszłości. «Znaczenie misji marsjańskiej jest nie do przecenienia w kontekście ambicji Pekinu, by stać się potęgą przede wszystkim na naszej planecie» – zauważa Rebecca Arcesati, ekspertka berlińskiego think tanku Merics. Aby osiągnąć swoje ambitne cele, Chiny potrzebują innowacji technologicznych – i wystarczającej liczby młodych i zmotywowanych pracowników. Tymczasem społeczeństwo chińskie szybko się starzeje. Wskaźnik urodzeń wynosi zaledwie 1,3 dziecka na kobietę, co już od dawna nie jest konsekwencją narzuconej w 1979 r. polityki jednego dziecka, a raczej zmianą norm i priorytetów bogacącego się społeczeństwa.Partia coraz bardziej boi się, że ujemny przyrost naturalny to kwestia czasu, co stanowi poważny strukturalny problem dla całego systemu. A ponadto to coś, czego naród dążący do dominacji nad światem po prostu nie może zaakceptować. W 2016 roku Pekin wprowadził już politykę dwójki dzieci. Teraz prezydent Xi Jinping oświadczył, że małżeństwa będą mogły mieć troje potomstwa.Koniec z dominacją dolara?Innym przykładem konsekwentnych mocarstwowych dążeń Chin jest pieniądz cyfrowy. Politbiuro ma mieszane uczucia co do pierwszej na świecie i jak dotąd najczęściej używanej kryptowaluty, bitcoina. Z jednej strony żywi naturalną niechęć do kryptowalut. Bitcoin oparty jest na zdecentralizowanym systemie ksiąg rachunkowych – kryptowaluta nie pozostawia miejsca dla podmiotu kontrolującego, jakim jest bank centralny. Dla partii, która jest zafiksowana na punkcie kontroli i cenzury, ta decentralizacja sama w sobie jest horrorem.Z drugiej strony KPCh zrozumiała, że dzięki cyfrowej walucie może upiec dwie pieczenie na jednym ogniu. Chiny są już krajem o największym ruchu płatności elektronicznych. I trwają tam również zaawansowane prace nad własną cyfrową walutą. W ubiegłym roku odbyły się już projekty pilotażowe w kilku chińskich miastach.Najważniejsza różnica między bitcoinem a chińską walutą cyfrową: w Chinach pieniądz cyfrowy jest w rękach banku centralnego. Kontroluje go, a do transakcji wykorzystuje platformy płatności elektronicznych gigantycznych firm Alibaba i Tencent. W rezultacie, w przyszłości Chińczycy będą prawdopodobnie w stanie wyciągać cyfrowe pieniądze na swoje telefony. A ponieważ dane gromadzone przez chińskie firmy big-tech są całkowicie dostępne dla władzy, korzyścią jest możliwość totalnego monitorowania wszelkich transakcji.Ponadto chińska waluta cyfrowa ma jeszcze jedną zaletę: może zmniejszyć wpływy USA. W końcu dolar amerykański jest najważniejszą walutą kapitalistycznego świata, nie tylko pod względem rezerw walutowych. Jeśli USA poprzez sankcje odcinają jakiś kraj od międzynarodowego systemu rozliczeń SWIFT, to odcinają go również od przepływu dolarów amerykańskich – co stwarza poważne problemy gospodarcze dla dotkniętego kraju, np. dla Iranu. Tu właśnie wkracza chińska waluta cyfrowa: mogłaby rozbić dominację USA nad światowym systemem płatności i sprawić, że sankcje starego typu stałyby się bezzębne. Posiadając powszechną walutę cyfrową, sam Pekin mógłby uodpornić się na amerykańskie sankcje – zwłaszcza w czasach wzmożonej rywalizacji z Waszyngtonem. Wszystko to – oraz europejskie i amerykańskie wahania i sceptycyzm dotyczący walut cyfrowych – opisał niedawno brytyjski historyk Niall Ferguson w artykule dla finansowej agencji informacyjnej Bloomberg. Tekst nosi tytuł: «Nie pozwólcie Chinom kształtować pieniędzy przyszłości». Ferguson podsumowuje swój wywód, nawiązując do robuxów, wirtualnej waluty z gier komputerowych: «Jeśli przyszłość pieniądza nadejdzie tak szybko, jak myślę, że nadejdzie, a mianowicie w postaci rozpowszechnionego cyfrowego chińskiego renminbi, nie zdziwcie się, jeśli wszystko, co mamy do zaoferowania naszym dzieciom, to robuxy».Jutro to za mało, Chiny myślą o pojutrzeDebata na temat tego, czy technologia 5G chińskiego producenta Huawei powinna zostać włączona do niemieckiej sieci komórkowej, toczy się od około dwóch lat. 5G jest uważana za standard komunikacji mobilnej jutra. Chiny były wczesną i decydującą siłą napędową w rozwoju tej technologii – produkty Huawei są więc uważane za bardziej zaawansowane i zarazem tańsze od jego zachodnich konkurentów.Haczyk: firma, która na papierze jest prywatnym przedsiębiorstwem, tak naprawdę stanowi narzędzie uprawiania polityki i szpiegostwa nowej generacji w rękach Pekinu. Nie tylko niemiecka agencja wywiadu zagranicznego BND odradza Huawei – wiele innych krajów zabroniło tej firmie wdrażania sieci 5G u siebie (niemiecki rząd wciąż jeszcze nie podjął decyzji w tej sprawie).Ale to, co już stało się z 5G, może powtórzyć się z 6G. 6G to następna generacja, standard telefonii komórkowej pojutrze. Ma być sto razy szybszy niż 5G. I tu również Chiny wydają się wyprzedzać resztę świata. Już w 2019 roku ministerstwo nauki i technologii powołało specjalną grupę roboczą. W ubiegłym roku Państwo Środka wysłało na orbitę pierwsze na świecie testowe satelity 6G.Cel wyznaczenia własnych standardów technologicznych zapisany jest w 14. planie pięcioletnim, który został przyjęty przez chiński parlament w marcu. Plany pięcioletnie są uważane za najważniejszy drogowskaz dla rozwoju gospodarczego i politycznego Chin.Celem nowego planu jest jak najszybsze zmniejszenie zależności od zagranicznych technologii, piszą eksperci Nis Grünberg i Vincent Brussee z berlińskiego think tanku Merics: «Celem 14. planu pięcioletniego nie jest staroświecka autarkia, gospodarcze uniezależnienie. Ma on jednak jasno wyznaczyć kierunku narodowego wysiłku, dzięki któremu Chiny będą mogły zakończyć swoją zależność od zagranicznych zasobów i technologii – i stać się światowym liderem w strategicznie ważnych gałęziach przemysłu, najnowocześniejszych technologiach i nauce».Wydaje się, że dalekowzroczność i determinacja, o których mówi 14. plan pięcioletni, to coś, czego brakuje zachodnim politykom – i co szalenie kontrastuje z konsekwencją Chińczyków. Odwlekanie strategicznych decyzji i przerzucanie odpowiedzialności na następców to prosta recepta na zwiększanie dystansu do nowego lidera świata.

4 czerwca 1989: tajne porozumienie Kremla i Białego Domu

Dla nas to była skomplikowana operacja. Dla nich – romantyczna rewolucja

4 czerwca 1989 r. Cóż to było? Im dalej od tamtego przełomu, tym wyraźniej widać, że wybory te były elementem większej całości, wielkiej geopolitycznej zmiany. Ale też uświadamiamy sobie, po jak cienkim lodzie wówczas stąpano.

Zaczął Gorbaczow

Czy ta zmiana byłaby możliwa bez Gorbaczowa? W tamtym momencie – nie. Józef Czyrek, wówczas członek Biura Politycznego, jeden z najbliższych współpracowników Wojciecha Jaruzelskiego, mówił mi o rozmowach z Michaiłem Gorbaczowem w Lizbonie i w Moskwie, jeszcze zanim zastąpił on Konstantina Czernienkę na stanowisku sekretarza generalnego KPZR. Gorbaczow był wtedy sekretarzem ds. międzynarodowych.

– Cieszę się, że staracie się przezwyciężyć swoje trudności – relacjonował słowa Gorbaczowa. – Nas to cieszy, dlatego że sami znajdujemy się w coraz trudniejszej sytuacji. Okazuje się, że rozwój ekonomiczno-społeczny, wzrost gospodarczy, który notowaliśmy bez przerwy od czasów zakończenia wojny, skończył się. Wkroczyliśmy w fazę stagnacji. A to oznacza, że państwu grozi głęboka zapaść. Nie możemy do tego dopuścić, musimy szukać dróg wyjścia. Bądźcie przygotowani, że nie wasze kłopoty będą dla nas najważniejsze, że będziemy musieli zająć się naszymi wewnętrznymi sprawami.

Gorbaczow dzielił się jeszcze jedną refleksją. – My przy tym poziomie rozwoju nie wytrzymamy narzuconego nam tempa zbrojeń. Będziemy przegrywać ten wyścig, układ sił będzie się zmieniał. Może to doprowadzić do dużych zaburzeń międzynarodowych. Dlatego zanim to nastąpi, będziemy musieli zlikwidować główne napięcia w sytuacji międzynarodowej.

– Wróciłem do Warszawy pod wielkim wrażeniem tego, co usłyszałem – mówił mi Czyrek. – Zdałem sobie sprawę, że czekają nas ogromne zmiany. Że Gorbaczow jest gotów iść bardzo daleko, demontować istniejący porządek, podział świata na dwa bloki. Że musimy być na to gotowi.

Przy pierwszej sposobności dokładnie zreferował tę rozmowę gen. Jaruzelskiemu. Ten słuchał z zainteresowaniem. – Zaproście go do Warszawy – polecił.

Zanim zaproszenie trafiło do Moskwy, zmarł Czernienko, a Gorbaczow został nowym sekretarzem generalnym. Myśl, że trzeba zdjąć z imperium nadmierne obciążenia, bo inaczej ono się zawali, że trzeba szukać jakichś nowych rozwiązań, również w sferze polityki międzynarodowej, była lejtmotywem jego rządów.

Jak uratować imperium?

Gorbaczow był w kierownictwie ZSRR liderem grupy, która uważała, że imperium musi się odnowić wewnętrznie, a ze spraw zagranicznych zamknąć te, które są balastem. Nowe myślenie w polityce wewnętrznej to były hasła uskorienia, pierestrojki, głasnosti… A w polityce zagranicznej?

Po pierwsze, wycofanie się z wyścigu zbrojeń. Po co wydawać na kolejne rakiety, skoro już te, którymi Moskwa dysponuje, wystarczą do kilkukrotnego zniszczenia Ziemi? Wojciech Jaruzelski mówił mi, jak wspomagał Michaiła Gorbaczowa radą w jego dyskusjach z radzieckimi marszałkami (było to już później, gdy się zaprzyjaźnili). Gorbaczow pytał go jako wojskowego o siłę arsenałów. – Odpowiadałem mu, że to wystarczy na kilka wojen. A wojskowym zawsze mało.

Po drugie, zamknięcie spraw, które generowały koszty, a nie przynosiły korzyści. Czyli wycofanie się z Afganistanu i z Europy Środkowej, wraz ze zgodą na zjednoczenie Niemiec. Ekipa Gorbaczowa traktowała te działania nie jako porażkę radzieckiej polityki, ale jako przystosowanie się do nowej rzeczywistości.

– Gorbaczow pogodził się z przegraną w zimnej wojnie, chciał ustawić swój kraj w nowych warunkach na możliwie korzystnych pozycjach – mówił Andrzej Werblan w książce „Polska Ludowa”. – Jego celem było znormalizowanie stosunków z Zachodem. Ale żeby tak się stało, musiał zrezygnować z rywalizacji dwóch bloków, czyli z Jałty. Co więcej, jak wynika z pamiętników Szewardnadzego, od 1987 r. w najbliższym otoczeniu Gorbaczowa rozważano opcję możliwie szybkiej zgody na zjednoczenie Niemiec. Po to, aby w tym świecie niepodzielonym na dwa rywalizujące bloki odzyskać możliwość manewru rosyjsko-niemieckiego w polityce światowej i europejskiej. To jest tradycja rosyjska. A żeby taką możliwość odzyskać, nie wystarczyło wyrazić zgody na zjednoczenie Niemiec. Trzeba było dać Niemcom gwarancję bezpieczeństwa, polegającą na tym, że między nimi a ZSRR znajdą się państwa, które nie są satelitami Związku Radzieckiego, ale i nie są satelitami Niemiec.

I dodawał: – Te państwa przestały przynosić Związkowi Radzieckiemu pożytek strategiczny. ZSRR, jako mocarstwo rakietowo-nuklearne, stał się nietykalny, cały ten obóz, wianuszek państw wokół, stał się zatem niepotrzebny. Co więcej – trzeba było tam trzymać wojsko i za nie płacić. Gospodarczo ten wianuszek wasali stał się kosztownym obciążeniem. Trzeba im było dostarczać po preferencyjnej cenie ropę, którą lepiej byłoby sprzedawać na Zachodzie. Same kłopoty!

To jest ten zwrot, o którym zadecydowano na Kremlu. Teraz trzeba było go przeprowadzić. A nie było to proste, przynajmniej z dwóch powodów. Pierwszy – Gorbaczow cały czas miał w kierownictwie ZSRR przeciwników, którzy nie chcieli takich zmian. Zresztą w miarę jak polityka Gorbaczowa ponosiła porażki, ich pozycja rosła. Co skończyło się puczem Janajewa.

Drugą przeszkodą był… Zachód. Ani François Mitterrand, ani Margaret Thatcher nie chcieli zjednoczonych Niemiec. Wojciech Jaruzelski wspominał spotkanie z Margaret Thatcher, już z czasów jego prezydentury. Brytyjska premier bardzo mocno go naciskała, by zjednoczeniu się sprzeciwiał. Polska – argumentowała – ma ku temu historyczny mandat. Jednak ten sprzeciw nie mógł być skuteczny. Bo zjednoczenia Niemiec chciały i ZSRR, i Stany Zjednoczone.

Sojusz Moskwy i Waszyngtonu

Skąd się wziął ten nieoczekiwany sojusz? Opowiada o tym Józef Czyrek: – Myśmy o tym wszystkim w ogóle nie wiedzieli. O tym nowym sposobie myślenia, zbiegu interesów największych mocarstw. Naiwnie wierzyliśmy, że Amerykanie nie będą chcieli wzmacniać Niemiec zachodnich, dając im przyzwolenie na zjednoczenie. I tak samo naiwnie wierzyliśmy, że Związek Radziecki nie przesunie swojej 300-tysięcznej armii znad Łaby z powrotem za Bug. To był niemal dogmat. O tym, że jest inaczej, dowiedziałem się trochę przypadkowo. Otóż od czasu do czasu spotykałem się z ambasadorem Szwecji. To był ciekawy człowiek, socjaldemokrata, doświadczony w sprawach międzynarodowych. Rezydował w Warszawie, ale często jeździł do Kijowa, do Mińska, obserwował cały Wschód. Spotkaliśmy się na obiedzie, w pewnym momencie zaczęliśmy mówić o zjednoczeniu Niemiec i ja wtedy powiedziałem, że jest ono nierealne. Bo ani Związek Radziecki tego nie chce, ani Amerykanie, bo przecież to by zmieniło układ sił. A on wtedy powiedział wprost: „Ma pan stary sposób myślenia i starą wiedzę”. I wyłożył mi sytuację. Otóż w tym czasie amerykańska gospodarka zaczęła mieć pewne trudności i ekonomiści wskazywali, że jej głównym konkurentem jest gospodarka zachodnioniemiecka. Biznes amerykański i ekonomiści zaczęli więc naciskać, by administracja zatrzymała jakoś niemiecką ekspansję. Wtedy zrodziła się koncepcja, że najlepiej będzie, by została ona skierowana do wewnątrz, na tereny zacofanej NRD. No ale żeby tego dokonać, trzeba było wpierw porozumieć się ze Związkiem Radzieckim na temat zjednoczenia Niemiec…

– Kiedy Jaruzelski i jego współpracownicy zorientowali się, że toczy się taka gra?

– Nigdy! Główni partnerzy tych rozmów trzymali je w tajemnicy. A my nie zdawaliśmy sobie z tego sprawy. W ogóle jednym z wielkich obciążeń polskiej polityki był nasz polonocentryzm, myślenie w kategoriach polskiej parafii.

Ostrożność Jaruzelskiego

Co więc kierowało Jaruzelskim, że rozpoczął demontaż systemu? Znaki, że Moskwa luzuje.

– Kierownictwo miało swoje informacje. Przecież na naradzie I sekretarzy, tajnej, Gorbaczow oświadczył wyraźnie i jednoznacznie: wybaczcie towarzysze, my doktryny Breżniewa nie uważamy już za wiążącą. Nie liczcie na to, że będziemy was wyciągać z opresji. Każda partia odpowiada za swój kraj – wyjaśnia Czyrek.

Różnie w różnych krajach ten sygnał odebrano. W niektórych zdecydowano się na przeczekanie Gorbaczowa, który słabł w oczach. W Polsce – na wykorzystanie, jak wtedy się wydawało, okienka historii.

– W mniejszym gronie, kiedy przygotowaliśmy się do wysłuchania „Dziennika”, zapytałem Jaruzelskiego, czego najbardziej się boi – opowiada Andrzej Gdula, wtedy sekretarz KC PZPR, kierownik Wydziału Społeczno-Prawnego KC, jeden z najbardziej zaufanych ludzi generała. – A on odpowiedział tak: „Kocham Rosjan, to są dobrzy ludzie. Ale mam zupełny brak zaufania do działań imperium i władz. Przerobiliśmy Węgry, przerobiliśmy Czechosłowację. A polskiej krwi już tyle przelaliśmy w historii, że nie powinniśmy jej więcej przelewać. Nigdy bym sobie tego nie darował. Dlatego – spokojnie”.

Tę ostrożność Jaruzelskiego często podkreśla Stanisław Ciosek. – Był jak kot. Zawsze tą łapą sprawdził, zanim się posunął – to częste jego porównanie. A generał chciał się posunąć…

Kiedy więc zaczęły się rozmowy z opozycją? Tę datę o tyle trudno ustalić, że wszystko przebiegało bardzo miękko, od spotkań niewiele znaczących po poufne rozmowy. Prowadzono je dwoma kanałami – Józef Czyrek rozmawiał z Andrzejem Stelmachowskim, swój kanał miał gen. Czesław Kiszczak. Były też zespoły analityczne, trójka Ciosek-Pożoga-Urban oraz zespół w MSW kierowany przez płk. Wojciecha Garstkę. Tak przygotowywano Okrągły Stół. I wybory.

– Sytuacja dojrzała do decyzji w grudniu 1988 r. – wspomina Gdula. – Przyleciał Ciosek. Jest zgoda! Ruszamy! Zaczęły się u nas rozmowy. Pamiętam jedno ze spotkań u Jaruzelskiego. Czyrek, Ciosek, Kiszczak… I generał zaczął: „Nie ma co deliberować, jest dobry czas. Jest Gorbaczow, który dał nam wolną rękę. A my musimy znaleźć rozwiązanie, bo za nas nikt tego nie zrobi”.

Jednym z elementów tego rozwiązania, bezpieczników, które Jaruzelski montował, był udział w Okrągłym Stole Kościoła. Ambasadorem w Rzymie był Jerzy Kuberski, który skontaktował się z Janem Pawłem II. Poinformował, że będą rozmowy rząd-opozycja i że Kościół powinien w nich uczestniczyć. Papież wyznaczył bp. Tadeusza Gocłowskiego oraz księży Bronisława Dembowskiego i Alojzego Orszulika.

Potem, już podczas obrad, Orszulik wyróżniał się tym, że pilnie stenografował. – Zapytałem go pewnego razu, czy episkopat będzie to czytał – mówi Gdula. – Obruszył się: „Żaden episkopat, to jedzie do Rzymu!”.

Czego bała się opozycja?

Tak obie strony krok po kroku zbliżały się do siebie. Przy czym ani jedna, ani druga nie miała świadomości, w jakiej naprawdę grze uczestniczy.

– Owszem, ja dziś wiem, że oni to zrobili z powodu pierestrojki – mówił Karol Modzelewski w „Polsce Ludowej”. – I mieli zielone światło od Moskwy, o czym nasi nie za bardzo wiedzieli. Nie ma o czym mówić, gdyby nie było Gorbaczowa, Jaruzelski w życiu na coś takiego by się nie zdecydował. Ale wtedy uważaliśmy, że gra jest wewnętrzna, że jest kryzys, chcą nas wciągnąć do współpracy i obarczyć za niego współodpowiedzialnością, zachowując sobie wszystkie dźwignie władzy.

Innymi słowy, Jaruzelski wiedział, że na rozmowy z opozycją, na Okrągły Stół, na czerwcowe wybory, może sobie pozwolić. Bo Gorbaczow to akceptuje. Ale nie wiedział, gdzie kończy się granica akceptacji Kremla. Ani jak mocna jest pozycja samego Gorbaczowa. Nie wiedział też, że ta zgoda to element większej gry Kremla, której głównym założeniem jest likwidacja bloków w Europie i zjednoczenie Niemiec. I, na końcu, współpraca niemiecko-rosyjska.

A opozycja wiedziała jeszcze mniej, brała to, co Jaruzelski jej dawał, o innych sprawach specjalnie nie myśląc. Dlatego tak bardzo zaskoczona była wynikami czerwcowych wyborów, upadkiem listy krajowej i tym, że zmienia to zupełnie układ sił. Że oto władza wpada jej w ręce, a na czele nowego rządu musi stanąć Tadeusz Mazowiecki, ten sam, który po wyborach, w lipcu 1989 r., pisał, że Solidarność do rządzenia jest nieprzygotowana i nie powinna władzy brać.

Wszyscy byli zaskoczeni rozwijającą się sytuacją. Wszyscy – w Warszawie. Bo w Moskwie i Waszyngtonie widziano to zupełnie inaczej.

W tej optyce wybory 4 czerwca miały być początkiem zmian w Europie Środkowej. Najszybciej zorientował się w tej grze Nicolae Ceauşescu, który podczas spotkania Doradczego Komitetu Politycznego Państw Stron Układu Warszawskiego domagał się interwencji w Polsce. By bronić socjalizmu. Być może wydał w ten sposób wyrok na siebie… Bo Gorbaczow był zdecydowany na inną drogę. A i nastroje społeczne w Polsce, a potem w innych państwach regionu, były już rozhuśtane.

Zmiana miała nastąpić, i to bez zbędnych napięć. Gdy więc w Polsce mieliśmy krótki kryzys związany ze sporem, kogo wybrać na prezydenta, przyjechał do Warszawy prezydent USA George Bush i osobiście namawiał Wojciecha Jaruzelskiego, by kandydował. Bo w roli prezydenta będzie najlepszym gwarantem zmiany. I w kraju, i w ZSRR.

Węgierski ślad

– Upieram się przy tym, że to dwa hegemoniczne mocarstwa odegrały w tej przemianie decydującą rolę, im też zależało na uniknięciu awantury, więc skutecznie to przeprowadziły – to słowa Andrzeja Werblana. – Wszędzie, nie tylko w Polsce. A w Polsce, gdy groziła awantura z powodu wyników I tury, skutecznie to uspokoili.

– Gorbaczow z Bushem? Ręka w rękę?

– Gorbaczow miał dziewięć spotkań z przywódcami amerykańskimi. Ich rezultatem był szereg pisanych porozumień dotyczących rozbrojenia. Natomiast musiały temu towarzyszyć niepisane porozumienia dotyczące wycofania się z Jałty. To oczywiste. Był to rodzaj nieformalnego traktatu pokojowego po przegranej przez ZSRR zimnej wojnie.

– Że Moskwa wycofuje się z Europy Środkowej?

– Wydaje się, że porozumienia te nie przewidywały kapitulacji kompletnej. Zakładano, że w strefie Jałty powstanie coś pośredniego i w drodze pokojowej. Wiele za tym przemawia. W dwóch tylko krajach przemiany miały swój wewnętrzny napęd – w Polsce i na Węgrzech. W pozostałych – nie. Ale wszędzie tam, gdzie nie miały, Związek Radziecki użył własnych wpływów, żeby je pobudzić. W NRD po prostu zorganizował antyhoneckerowski pucz. A przedtem zdestabilizował, w porozumieniu z Węgrami, sytuację wewnętrzną w NRD, umożliwiając emigrację poprzez Węgry. Nigdy nie chciało mi się wierzyć, że Węgrzy otworzyli dla NRD-owców swoje granice na Zachód w czasie wakacji bez zgody Związku Radzieckiego czy też wbrew niemu. Ale dopiero w 2001 r. na konferencji w Miedzeszynie, zorganizowanej przez prof. Paczkowskiego, zostało to potwierdzone. Przyjechali z referatami Rosjanie i Węgrzy i okazało się, że oni to uzgodnili. Węgrzy w 1989 r. uzyskali na otwarcie granicy przyzwolenie Moskwy. A to znaczy, że Moskwa chciała zdestabilizować NRD. Dlaczego i po co? Sądzę, że szło o sprawy najwyższej wagi, że wzięto kurs na zjednoczenie Niemiec i musiano w tym celu usunąć w NRD twardy reżim i zastąpić go bardziej otwartym. Takie aksamitne przejście udało się wszędzie, z wyjątkiem Rumunii i Jugosławii. Czyli z wyjątkiem dwóch krajów, które były najbardziej niezależne. W Rumunii władza była niezależna od Związku Radzieckiego, a opozycji, która byłaby podatna na wpływy np. Stanów Zjednoczonych, w ogóle nie było. Ceausescu rozstrzelali oficerowie w odległej bazie lotniczej. Nie zlinczował go lud! Przypuszczam, że za tym krwawym przewrotem stała radziecka agentura. I sądzę, że działała z dwóch pobudek. Radzieccy mieli powody, żeby na Ceauşescu się zemścić. Ale moim zdaniem nie to zdecydowało – musiał ich zaniepokoić charakter ludowej rebelii, która się tam rozpoczęła. I w tamtej sytuacji drastyczna rozprawa z dyktatorem była narzędziem uspokojenia nastrojów.

To my? Czy oni?

Dzień po podpisaniu porozumień Okrągłego Stołu Margaret Thatcher rozmawiała z Michaiłem Gorbaczowem w Londynie. Dokumenty z tego spotkania zostały opublikowane parę lat temu przez George Washington University. Thatcher mówiła: „Najbardziej interesujące rzeczy dzieją się w Polsce. Spotkałam się z Wojciechem Jaruzelskim. Jest znaczącym i uczciwym politykiem, który robi wszystko dla swojego kraju w tym bardzo trudnym momencie rozwoju. Spotkałam się z przywódcami Solidarności i wielokrotnie radziłam im, aby dążyli do dialogu z rządem i nie ograniczali się do konfrontacji”.

Po raz kolejny rozmawiała z Gorbaczowem niecałe dwa tygodnie po powstaniu rządu Tadeusza Mazowieckiego, 23 września 1989 r. w Moskwie. Przyznawała wtedy: „Byłam pod wielkim wrażeniem odwagi i patriotyzmu gen. Jaruzelskiego w Polsce. Rozumiem pańskie stanowisko tak: opowiada się pan za tym, aby każdy kraj wybierał własną drogę rozwoju, tak długo jak nienaruszony pozostanie Układ Warszawski. Doskonale rozumiem to stanowisko”.

Dla wielkich tego świata najważniejsze zatem było, że zmiany w Europie Środkowej odbywały się w sposób kontrolowany, krok po kroku. I bardzo na tym wszystkim zależało.

– Ten mit, że Polacy sami obalili komunizm, zdecydowali o losach świata, nie trzyma się kupy – komentował Józef Czyrek. – To jest nadęty polonocentryzm. Opozycja miała w 1989 r. znaczną przewagę i jeden jedyny cel – obalić nas i objąć władzę. Myśmy mieli bardziej skomplikowaną grę – musieliśmy liczyć się ze Związkiem Radzieckim, z sąsiadami, z Zachodem, z Kościołem, z własnymi kadrami, no i z samą opozycją. Pilnować, żeby tu się nie chybotało. Opozycja grała na ślepo. Trochę lepiej tę sprawę widział Geremek, bardziej wyważony był, wydaje się, Wałęsa – z chłopskim instynktem wyczuwał, co jest możliwe, co jest realne. A ci romantycy, łącznie z Kuroniem… Dla nas to była skomplikowana operacja. Dla nich – romantyczna rewolucja.

r.walenciak@tygodnikprzeglad.pl

Fot. Sputnik/East News WYD

Δημήτρης Βαβλιάρας: Δυο λόγια για την ανάπτυξη που έχουν φέρει στον τόπο μου…

Η Δυτική Μακεδονία και η Κοζάνη ειδικότερα πλήρωσε επί 50 χρόνια τον εξηλεκτρισμό της Ελλάδας. Πλήρωσε επίσης με άφθονους

καρκίνους στους ανθρώπους της περιοχής με το εργοστάσιο των ΜΑΒΕ που έβγαζε αμίαντο όπως και με την ΔΕΗ. Η απολιγνιτοποίηση ( η οποία έγινε και βίαια ) θα έφερνε όπως έλεγαν μια διαφορετική ανάπτυξη στον τόπο.

Αντί για αυτό είδαμε προτάσεις για ΧΥΤΑ, καύση σκουπιδιών και αποθήκες τοξικών. Βλέπουμε επίσης βοσκότοποι με βίαιο τρόπο να γίνονται εκτάσεις φωτοβολταΪκών, δάση να καταστρέφονται, βουνά να γίνονται βάσεις ανεμογεννητριών, ποτάμια και λίμνες να γίνονται χαβούζες τοξικών και πλωτά φωτοβολταΪκά…

Όταν λέγαμε θέλουμε ήπιες μορφές ενέργειας, προφανώς δεν εννοούσαμε κάτι τέτοιο.

Όταν λέγαμε θέλουμε άλλου είδους ανάπτυξη για την περιοχή μας πάλι δεν εννοούσαμε κάτι τέτοιο. Θέλουμε ανάπτυξη του πρωτογενή τομέα, τα νερά μας καθαρά και τα βουνά μας όπως είναι. Θέλουμε τα βοσκοτόπια μας να παραμείνουν όπως είναι και τα χωράφια μας επίσης.

Το να έρθει μια εταιρία να στήσει ( χωρίς σχέδιο όπως γίνεται κιόλας τώρα ) χιλιάδες στρέμματα με φωτοβολταΪκά δεν είναι ανάπτυξη.

Το αντίθετο μάλιστα. Στερεί τα βοσκοτόπια και τα χωράφια στέλνοντας κτηνοτρόφους και αγρότες στην ανεργία για το χατίρι ενός και μόνο επιχειρηματία. Στέλνουν επίσης εκατοντάδες ψαράδες στην ανεργία σκεπάζοντας τη λίμνη με τα καθρεφτάκια τους πάλι για το χατίρι ενός ή δυο ανθρώπων.

Να πω επίσης στους φίλους μου στην πόλη της Κοζάνης, αν πιστεύουν ότι όλο αυτό που συντελείται στην ύπαιθρο δεν τους επηρεάζει, θα το βρουν μπροστά τους. Η Κοζάνη όλα τα χρόνια κρατήθηκε αποκλειστικά από την ΔΕΗ.

Το κλείσιμο της θα στείλει χιλιάδες κόσμο στην ανεργία. Αν μια σανίδα σωτηρίας υπήρχε, αυτή θα ήταν η ανάπτυξη του πρωτογενή τομέα στα γύρω χωριά όπως και της λίμνης, τα οποία χωριά θα στήριζαν και την πόλη.

Δυστυχώς το μέλλον της πόλης, όπως φαίνεται δεν θα είναι αυτό που μας έταζαν.

Οι περισσότεροι εκ των Τοπικών Υπηρετών ( και υπό καμία έννοια αρχόντων ) δυστυχώς υπηρετούν τα συμφέροντα των επιχειρηματιών και όχι των πολιτών όπως όφειλαν και όπως ζήτησαν την ψήφο. Διότι η ψήφος ζητήθηκε για να υπηρετήσουν τους πολίτες, όσο κι αν πειράζει κάποιους που το ακούνε αυτό όταν το γράφω.

Λέμε Όχι στη δημιουργία ΧΥΤΑ στο Ζιδάνι ( Δίπλα από τον ποταμό Αλιάκμονα )

Όχι στις ανεμογεννήτριες στα βουνά

Όχι σε πλωτά φωτοβολταΪκά όπως και σε δάση, βοσκότοπους και οπουδήποτε αλλού γίνονται χωρίς κανένα σχέδιο.

Συνεχείς ανατροπές στον ενεργειακό τομέα,,του Γιώργου Κύρτσου

Το διεθνές περιβάλλον αλλάζει δραματικά στα ενεργειακά θέματα και αυτό επιβάλλει τη γρήγορη και αποτελεσματική προσαρμογή της Ελλάδας στη νέα δυναμική και τους κανόνες.

Δεν είναι τυχαίο ότι 37% των κονδυλίων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης θα δεσμευτούν υπέρ της πράσινης ενεργειακής μετάβασης.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Ελλάδα, με πολλά διαρθρωτικά προβλήματα στον ενεργειακό τομέα, με παράδοση προχειρότητας στον σχεδιασμό και άκαμπτες γραφειοκρατικές δομές, θα μπορέσει να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Διαφορετικά, θα μείνει ακόμη πιο πίσω στον ενδοευρωπαϊκό και παγκόσμιο ανταγωνισμό. Είμαστε ήδη μια χώρα όπου το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι κάτι παραπάνω από τα 2/3 του μέσου ευρωπαϊκού όρου και περιμένουμε τα κονδύλια του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης για να διευκολυνθούμε στην ανάκαμψη και στη συνέχεια στη δυναμική ανάπτυξη της οικονομίας μας.

Η χορήγηση των κονδυλίων, όμως, είναι υπό προϋποθέσεις και αν μείνουμε πίσω στην πράσινη-ενεργειακή μετάβαση θα χάσουμε πολλά από αυτά. Ορισμένοι από τους «φειδωλούς» Ευρωπαίους επενδύουν στη διαχρονική αδυναμία μας να απορροφήσουμε έγκαιρα τα ευρωπαϊκά κονδύλια για να συμπιέσουν το κόστος του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης.

Ανατροπές χωρίς τέλος

Η Ε.Ε. προχώρησε στην αυστηροποίηση των κανόνων, ώστε να υπάρξει μείωση των εκπομπών αερίων ρύπων κατά 55% μέχρι το 2030 –με βάση υπολογισμού το 1990– και να μετατραπεί η Ε.Ε. μέχρι το 2050 σε ουδέτερη σε ό,τι αφορά την εκπομπή των αερίων του θερμοκηπίου.

Οι νέοι, πιο φιλόδοξοι στόχοι επιβάλλουν αναθεώρηση του σχεδιασμού της ελληνικής κυβέρνησης, σε μια προσπάθεια να φανούμε συνεπείς στις ευρωπαϊκές μας υποχρεώσεις και να αποφύγουμε απώλεια ευρωπαϊκών κονδυλίων και διάφορες οικονομικές επιβαρύνσεις.

Προτού καλά καλά προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα, ήρθε το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας να επιβάλει, στο όνομα της νέας γενιάς, ακόμη αυστηρότερους περιορισμούς στη σημαντικότερη οικονομία της Ε.Ε. Με βάση την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου, η Γερμανία θα πρέπει να μειώσει τις εκπομπές αερίων κατά 65% αντί για 55% μέχρι το 2030. Θα πρέπει επίσης να φτάσει στην κλιματική ουδετερότητα, σε ό,τι αφορά τα αέρια του θερμοκηπίου, το 2045 αντί για το 2050.

Η Γερμανία δέχεται διπλή πίεση, από τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου και από την εντυπωσιακή ενίσχυση του κόμματος των Πρασίνων, για να επιταχύνει κι άλλο την πράσινη-ενεργειακή μετάβαση. Αυτό επηρεάζει τη δυναμική της Ε.Ε. και μεγαλώνει τις πιέσεις στην Ελλάδα για γρήγορη προσαρμογή.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η Ε.Ε. είναι υπερδύναμη σε ό,τι αφορά τη διεθνοποίηση των κανονισμών της. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ρωσική βαριά βιομηχανία διαμαρτύρεται, γιατί μέσω της προετοιμαζόμενης εφαρμογής ενός μηχανισμού προσαρμογής –δηλαδή οικονομικής επιβάρυνσης– προϊόντων που θα έχουν παραχθεί σε τρίτες χώρες χωρίς την εφαρμογή μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος και θα φτάνουν στην ενιαία αγορά της Ε.Ε., θα περιοριστεί η συμμετοχή της στην ευρωπαϊκή αγορά.

Πρόκειται για τον λεγόμενο Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). Σύμφωνα με μελέτη της KPMG, η ρωσική βαριά βιομηχανία (χαλυβουργία, τσιμεντοβιομηχανία, λιπάσματα, σίδηρος κ.ά.) θα πρέπει να δαπανήσει 60 δισ. δολάρια την περίοδο 2022-2030 για να προσαρμοστεί στους νέους περιβαλλοντικούς κανόνες της Ε.Ε. Τα ίδια ισχύουν για την Τουρκία, η παραγωγή της οποίας είναι κι αυτή εκτός ευρωπαϊκών κανόνων.

Με τον τρόπο που λειτουργεί η Ε.Ε. και τη θεσμική επιρροή που έχει μέσω της οικονομικής ισχύος της, καταλήγει να επιβάλλει δικούς της κανονισμούς σε ένα μεγάλο τμήμα της παγκόσμιας οικονομίας.

Άλλη εντυπωσιακή εξέλιξη που δείχνει πόσο αλλάζει το διεθνές περιβάλλον είναι η έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (International Energy Agency) με την οποία καλεί όλους τους ενεργειακούς ομίλους να σταματήσουν τις έρευνες για κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, ξεκινώντας από το 2021, για να επιτύχουμε τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού για τον περιορισμό της εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου.

Σύμφωνα με την έκθεση, η ζήτηση για άνθρακα θα περιοριστεί κατά 90% έως το 2050, για πετρέλαιο κατά 75% και για φυσικό αέριο κατά 50%.

Το σενάριο του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας μοιάζει υπερβολικά φιλόδοξο. Έχει σημασία όμως ότι ο οργανισμός ιδρύθηκε το 1974 για να απαντήσει στην τότε πετρελαϊκή κρίση και λειτουργεί στα πλαίσια του ΟΟΣΑ. Έχει 30 μέλη και, εκτός από κράτη-μέλη της Ε.Ε. και την Ελλάδα, συμμετέχουν οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία, το Μεξικό, η Τουρκία, η Νότια Κορέα και η Νέα Ζηλανδία.

Δεσμεύει σε αρκετά μεγάλο βαθμό τον κυβερνητικό σχεδιασμό των κρατών-μελών και η στροφή μακριά από τις νέες έρευνες για πετρέλαιο και φυσικό αέριο θα μας φέρει σε ένα τέλος εποχής.

Οράματα που ξεθωριάζουν

Εδώ και χρόνια στη συζήτηση για τα ενεργειακά κυριαρχεί στην Ελλάδα η εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου και ο αγωγός φυσικού αερίου EastMed.

Με βάση το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο, ο προβληματισμός που αναπτύσσεται έχει περισσότερο σχέση με τις στρατηγικές μας ανάγκες –απάντηση στην τουρκική προκλητικότητα σε ό,τι αφορά τα κυριαρχικά μας δικαιώματα, στήριξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, ανάπτυξη της περιφερειακής συνεργασίας με το Ισραήλ και την Αίγυπτο– παρά με οικονομικούς υπολογισμούς.

Ο EastMed είναι θεωρητικά βιώσιμος, αλλά συνεχώς αναπτύσσονται εναλλακτικά σενάρια που στηρίζονται στην υγροποίηση του ισραηλινού φυσικού αερίου σε αιγυπτιακές εγκαταστάσεις ή στη δημιουργία αγωγού για τη μεταφορά του ισραηλινού φυσικού αερίου μέσω Αιγύπτου και Λιβύης προς την Κρήτη και στη συνέχεια στην αγορά της Ε.Ε. Εκτός από τους οικονομικούς υπολογισμούς, που είναι αρκετά σύνθετοι, υπάρχει και το «βέτο» της Τουρκίας στην αξιοποίηση των πλούσιων κοιτασμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας για όσο δεν «λύνεται» το Κυπριακό με τους όρους της Άγκυρας, δηλαδή με τη δημιουργία δύο ξεχωριστών κρατών, το ένα από τα οποία θα ελέγχεται πλήρως από την Τουρκία.

Επίσης, η αξιοποίηση του Πρίνου φαίνεται να έχει φτάσει σε οικονομικό αδιέξοδο σε ό,τι αφορά την παραγωγή πετρελαίου. Χρειάστηκε να δοθεί δάνειο στην εταιρεία που τον εκμεταλλεύεται με εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου για να διαφοροποιήσει τις δραστηριότητές της.

Η αποχώρηση μεγάλων εταιρειών από τις άδειες για έρευνες κοιτασμάτων πετρελαίου είναι ένα άλλο μήνυμα της νέας εποχής που έρχεται. Εντύπωση προκάλεσαν οι δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών, κ. Δένδια, κατά τη διάρκεια επίσημης επίσκεψής του στη Σαουδική Αραβία, με τις οποίες ουσιαστικά είπε ότι δεν έχει οικονομικό νόημα να μετατραπεί η Ελλάδα σε παραγωγό πετρελαίου ή φυσικού αερίου.

Ήδη η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχει αποσυρθεί από τέτοιου είδους επενδύσεις και τα διεθνή επενδυτικά funds «πρασινίζουν» τις επιλογές τους. Ανάλογη είναι και η στρατηγική χρηματοδοτήσεων της Ε.Ε.

Αυτό δεν καταργεί τη χρησιμότητα και κυρίως τη στρατηγική σκοπιμότητα της ενασχόλησης με τον αγωγό EastMed και τα πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου στις θαλάσσιες περιοχές μας και στην Ανατολή Μεσόγειο. Υπογραμμίζει όμως ότι δεν μπορούμε να περιμένουμε λύση στο ενεργειακό και γενικότερα στο οικονομικό μας μέσα από αυτού του είδους τα σενάρια.

Σε όλα πάντως υπάρχει μια χρήσιμη οικονομική διάσταση. Για παράδειγμα, αν προχωρήσει το σενάριο της υγροποίησης του ισραηλινού φυσικού αερίου σε εγκαταστάσεις στην Αίγυπτο, ένας από τους κερδισμένους θα είναι η ναυτιλία, εφόσον Έλληνες πλοιοκτήτες έχουν τον πιο αναπτυγμένο στόλο για τη μεταφορά LNG.

Δύο αγκάθια

Η επιτάχυνση της πράσινης-ενεργειακής μετάβασης βρίσκει την Ελλάδα με δύο αδυναμίες.

Πρώτον, το ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας είναι εξαιρετικά υψηλό, με αποτέλεσμα να μην είναι διεθνώς ανταγωνιστική. Ιδιαίτερα μετά την κρίση της πανδημίας, που έδειξε πόσο ευάλωτος είναι ο τουρισμός, η βιομηχανία είναι η μεγάλη αναπτυξιακή μας ελπίδα. Μόνο αν αυξηθεί θεαματικά το ποσοστό συμμετοχής της στο ΑΕΠ, από το χαμηλό επίπεδο του 8%-9%, και ενισχυθεί η εξωστρέφειά της θα μπορέσουμε να έχουμε σταθερή και δυναμική ανάπτυξη με ποιοτικές θέσεις εργασίας.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με έρευνα του ΙΟΒΕ, ενδεχόμενη μείωση του κόστους ενέργειας κατά 10% θα οδηγούσε σε αύξηση του ΑΕΠ κατά 1 δισ. ευρώ και της απασχόλησης κατά 21.500 θέσεις εργασίας.

Δεν υπάρχουν στον ορίζοντα εξελίξεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν την άμεση μείωση του ενεργειακού κόστους για τη βιομηχανία. Η κυβέρνηση προσπαθεί να περιορίσει το πρόβλημα με έναν πρωτότυπο τρόπο. Έχει ενημερώσει τη Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πρόθεση να επιδοτήσει με 15 ευρώ/μεγαβατώρα την τιμή της ενέργειας που θα διατίθεται μέσω διμερών συμβολαίων από τους παραγωγούς ΑΠΕ στη βιομηχανία.

Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση συνεργάζεται με τη ΡΑΕ, τον ΑΔΜΗΕ και τον ΔΕΔΔΗΕ σε αναζήτηση μείωσης των ρυθμιστικών χρεώσεων για τις μεγάλες βιομηχανίες μέσης και υψηλής τάσης.

Παρά την καλή πολιτική διάθεση της κυβέρνησης, προς το παρόν πηγαίνουμε σε νέες αυξήσεις των τιμολογίων της ΔΕΗ, πιθανόν 7%, στη διάρκεια του 2021, εξαιτίας πρόσθετων επιβαρύνσεων, ιδιαίτερα λόγω της αύξησης της διεθνούς τιμής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

Επίσης, το ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από τις ρυθμίσεις για την οικονομική ενίσχυση των μονάδων που λειτουργούν ή πρόκειται να λειτουργήσουν στα πλαίσια του συστήματος παραγωγής ενέργειας. Όσο πιο πολύ θέλει να τις στηρίξει η κυβέρνηση για να επιταχύνει τις επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα, τόσο μεγαλώνουν οι πιθανότητες για πρόσθετες επιβαρύνσεις στο ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας.

Το δεύτερο αγκάθι έχει σχέση με το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Έχει ανατραπεί, λόγω της κατάρρευσης των τουριστικών εσόδων, με αποτέλεσμα να παρατηρείται ξανά σημαντικό έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, που συνδυάζεται με το μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα, προς το 10% του ΑΕΠ για το 2021, για να δώσουν τα επικίνδυνα δίδυμα ελλείμματα που τόσο συνέβαλαν στην προηγούμενη κρίση.

Με την παγκόσμια οικονομία να αφήνει πίσω της –με εξαίρεση την Ε.Ε. και φυσικά την Ελλάδα– τις οικονομικές συνέπειες της πανδημίας και να έχει δημιουργηθεί ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, οι διεθνείς τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου αυξάνονται. Επειδή έχουμε μεγάλη εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, μεγαλώνει το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών σε μια περίοδο κατά την οποία δεν θέλουμε να ξεφύγει.

Επιπλέον, δημιουργούνται πρόσθετες ανάγκες για εισαγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε τσουχτερές κατά κανόνα τιμές, εφόσον απομακρυνόμαστε με ταχύτητα από τον λιγνίτη, ενώ χρειάζεται χρόνος για να καλύψει τη συμβολή του στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας το φυσικό αέριο, καύσιμο της μεταβατικής περιόδου. Είναι χαρακτηριστικό ότι η μόνη μεγάλη μονάδα ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο που θα μπει σύντομα στο σύστημα είναι του Ομίλου Μυτιληναίου στον Άγιο Νικόλαο της Βοιωτίας.

Αυτό σημαίνει ότι για τα επόμενα χρόνια το ενεργειακό θα ασκεί αρκετά σημαντική πίεση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, σε μια περίοδο κατά την οποία είναι ευάλωτο λόγω της πτώσης του τουρισμού.

Δυναμική προοπτική

Παρά τις δυσκολίες που αναφέραμε, ο τομέας της ενέργειας έχει πολύ καλή προοπτική, γιατί θα πρωταγωνιστήσει στον πράσινο-ενεργειακό μετασχηματισμό. Οι εισηγμένες στο χρηματιστήριο εταιρείες ενέργειας απέκτησαν την τελευταία πενταετία δεσπόζουσα θέση και υπερδιπλασιάστηκε η κεφαλαιοποίησή τους, σαφές μήνυμα των καλών επιδόσεων και της καλής προοπτικής τους.

Η συνολική κεφαλαιοποίηση των εννέα εταιρειών υπολογίστηκε στα μέσα Απριλίου 2021 στα 10,1 δισ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 117,1% σε σχέση με το 2016. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στην πενταετία η κεφαλαιοποίηση της ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ αυξήθηκε 354%, της ΔΕΗ 235% και της MYTILINEOS 117%.

Η συναλλακτική δραστηριότητα των μετοχών των εννέα εταιρειών του ενεργειακού τομέα αυξήθηκε 37,6% το 2020 σε σχέση με το 2019, με τους πρωταθλητές του είδους να είναι η MYTILINEOS, η Motor Oil, η ΔΕΗ και η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ.

Οι εισηγμένες εταιρείες του ενεργειακού τομέα συγκέντρωναν τον Απρίλιο του 2021 το 17,3% της συνολικής κεφαλαιοποίησης του χρηματιστηρίου, ενώ η συμμετοχή τους στους δείκτες ανερχόταν σε 23,8% στον Γενικό Δείκτη και σε 21,9% στον FTSE/ΧΑ Large CAP.

Έχει ανοίξει ένας κύκλος ανακατατάξεων μεταξύ των εταιρειών του κλάδου οι οποίες θα πρωταγωνιστήσουν αναπόφευκτα στο επενδυτικό πρόγραμμα, ύψους μέχρι 44 δισ. ευρώ, στον τομέα της ενέργειας μέχρι το 2030.

Θα προωθηθεί η απολιγνιτοποίηση, θα υπάρξει μεγαλύτερη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, θα αναπτυχθούν, ως έναν βαθμό, η ηλεκτροκίνηση και τα καθαρά καύσιμα, θα αναπτυχθούν τα δίκτυα, θα αναπτυχθούν συστήματα αποθήκευσης ενέργειας τα οποία αποτελούν μέρος της υποδομής των ΑΠΕ.

Ο Ευ. Μυτιληναίος συνόψισε την άποψή του για την εξέλιξη της αγοράς ενέργειας ως εξής («Καθημερινή» 30/4-2/5/2021): «Η ελληνική αγορά έχει χώρο για δύο ή τρία utilities (καθετοποιημένες εταιρείες ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου). Η μία προφανώς είναι η ΔΕΗ, με την τελική μορφή που προβλέπεται να πάρει. Για τις άλλες θέσεις ανταγωνίζονται οι ιδιώτες παραγωγοί, πάροχοι, ενεργειακές εταιρείες και άλλοι».

Η κυβέρνηση προσπαθεί να συνδυάσει την ανάγκη για τη δημιουργία κινήτρων για την επιτάχυνση της πράσινης-ενεργειακής μετάβασης με την εξασφάλιση των προϋποθέσεων για τον έλεγχο του ενεργειακού κόστους της βιομηχανίας.

Το ενεργειακό κόστος προσδιορίζεται από τη χρέωση του ρεύματος και τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις. Οι τελευταίες πρέπει να κινούνται εντός ευρωπαϊκού πλαισίου και καταλήγουν στον ορισμό τους με πολιτικές αποφάσεις.

Η κυβέρνηση καλείται να αναπτύξει έγκαιρα ρυθμιστικές και εποπτικές αρχές, θεσμούς και κανόνες για τη λήψη των καλύτερων αποφάσεων.

Πρόκειται για μία ιδιαίτερα σύνθετη άσκηση, η οποία πρέπει να επιτύχει, σπάζοντας αρνητικές παραδόσεις δεκαετιών. Διαφορετικά, αυτά που μπορεί να κερδίσουμε στον ενεργειακό τομέα μπορεί να τα χάσουμε στη βιομηχανία και γενικότερα στην οικονομία, να υπάρξουν πρόσθετες επιβαρύνσεις για τους καταναλωτές και στον κρατικό προϋπολογισμό, πρόσθετες δυσκολίες στην προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων και στην εκταμίευση των ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Το φυσικό αέριο

Το φυσικό αέριο έχει αναδειχθεί σε καύσιμο της μεταβατικής περιόδου. Έχει μεγάλα πλεονεκτήματα έναντι του λιγνίτη σε ό,τι αφορά την πράσινη-ενεργειακή μετάβαση, έχει όμως και μειονεκτήματα.

Είναι ορυκτό καύσιμο που ρυπαίνει, γι’ αυτό δεν υποστηρίζεται ιδιαίτερα δυναμικά από την Ε.Ε. Επιπλέον, είναι εισαγόμενο και με τάση αύξησης της διεθνούς τιμής του στον βαθμό που προχωράει η ανάκαμψη της διεθνούς οικονομίας. Το φυσικό αέριο αναδεικνύεται με βάση τον σχεδιασμό και για αρκετά χρόνια σε βασικό καύσιμο της ηλεκτροπαραγωγής.

Με βάση τα στοιχεία για το 2020, η εισαγωγή του φυσικού αερίου μοιράστηκε ως εξής: 53,82% του φυσικού αερίου εισήχθη μέσω Βουλγαρίας και Τουρκίας, ενώ το 46,18% εισήχθη μέσω του τερματικού σταθμού της Ρεβυθούσας.

Σε ό,τι αφορά το υγροποιημένο φυσικό αέριο LNG, 48% προέρχεται από τις ΗΠΑ, 22% από το Κατάρ και ακολουθούν η Νιγηρία και η Αλγερία με ποσοστό 9%. Στο φυσικό αέριο που εισάγεται μέσω αγωγών, βασικός προμηθευτής είναι, με διαφορά, η Ρωσία.

Το μοίρασμα των προμηθειών φυσικού αερίου μεταξύ ΗΠΑ –για οικονομικούς και στρατηγικούς λόγους– και Ρωσίας –λόγω των ενεργειακών δυνατοτήτων της στην ευρύτερη περιοχή μας– είναι μια σωστή επιλογή από άποψη διαχείρισης των τιμών και προστασίας των καλώς εννοούμενων εθνικών συμφερόντων μας.

Οι ΑΠΕ

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ είναι στρατηγικής σημασίας για την πράσινη-ενεργειακή μετάβαση, αλλά επηρεάζεται από ελληνικές ιδιαιτερότητες.

Οι οικονομικές στήλες έγκυρων εφημερίδων παρουσιάζουν τις δυσκολίες που πρέπει να ξεπεραστούν για να δημιουργηθεί η δυναμική που θα επιτρέψει την πλήρη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων. Διαπιστώνεται κίνδυνος αδιεξόδου εξαιτίας του συνδυασμού εξαιρετικά μεγάλου επενδυτικού ενδιαφέροντος και περιορισμένου ηλεκτρικού χώρου. Την περίοδο Δεκεμβρίου 2020 – Απριλίου 2021 κατατέθηκαν αιτήσεις για νέα έργα συνολικής ισχύος 54 μεγαβάτ, όταν ο διαθέσιμος ηλεκτρικός χώρος για ισχύ περιορίζεται στα 6-7 μεγαβάτ.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ της «Καθημερινής» (Χρύσα Λιάγγου, 25/4/2021), εκτιμάται ότι το ενδιαφέρον που έχει εκδηλωθεί για νέα έργα είναι σε ποσοστό 80% πλασματικό. Επιπλέον, η πολιτεία διστάζει να ξεσκαρτάρει αιτήσεις για ανύπαρκτα έργα, που στοχεύουν σε κέρδη από την πώληση αδειών για να απεγκλωβιστούν επενδύσεις στα πλαίσια της πράσινης-ενεργειακής μετάβασης.

Καταστρατηγούνται επίσης οι ευνοϊκές διατάξεις αδειοδότησης, όρων σύνδεσης και εγγυημένων τιμών για μικρά έργα, με αποτέλεσμα να εξασφαλίζονται παράτυπα προνομιακές τιμές για τους μικρούς παραγωγούς που στέλνουν στα ύψη τους λογαριασμούς.

Την κατάσταση περιπλέκουν οι πολιτικές θέσεις που αναπτύσσουν ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΚΙΝΑΛ υπέρ της λεγόμενης ενεργειακής δημοκρατίας. Ασκούν πολιτικές πιέσεις για τη δημιουργία πολλών μικρών μονάδων που θα στηρίζονται σε ενεργειακές κοινότητες από τις τοπικές κοινωνίες.

Ενώ κανείς δεν μπορεί να έχει αντίρρηση στην οργανωμένη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στην πράσινη-ενεργειακή μετάβαση, οι όροι που προτείνονται από τα κόμματα της αντιπολίτευσης οδηγούν σε μικρές μονάδες παραγωγής, με αδιαφάνεια, με απαγορευτικά υψηλό κόστος παραγωγής και χρεώσεις.

Η κυβέρνηση και ο ΑΔΜΗΕ βρίσκονται μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις. Από τη μια προσπαθούν να επιβάλουν κάποια οικονομική λογική στις επενδύσεις στις ΑΠΕ, από την άλλη προσπαθούν να περιορίσουν τις τοπικές αντιδράσεις, που σε ορισμένες περιπτώσεις αποσκοπούν στη μεγαλύτερη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας, ενώ σε άλλες στη ματαίωση των επενδύσεων για περιβαλλοντικούς λόγους.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι αν δεν υπερβούμε το κακό παρελθόν μας θα βρεθούμε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Τελευταία αναπτύσσεται ενδιαφέρον για θαλάσσια αιολικά πάρκα, ακόμη και για πλωτά αιολικά πάρκα. Το επιτυχημένο προηγούμενο χωρών όπως η Νορβηγία και η Δανία δημιουργεί προσδοκίες για την εξεύρεση λύσεων και των αναγκαίων συμβιβασμών, αν και έχουμε αποδειχθεί μοναδικοί στο να δημιουργούμε προβλήματα στον εαυτό μας.

Για την επίτευξη των στόχων για τις ΑΠΕ που περιλαμβάνονται στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) προκύπτει ανάγκη ανάπτυξης έργων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Ένα γιγαβάτ με τη μέθοδο της αντλιοταμίευσης και 0,5 γιγαβάτ με νέες τεχνολογίες μπαταριών.

ΤΟ ΕΣΕΚ προβλέπει θεαματική ανάπτυξη των ΑΠΕ, από 7 γιγαβάτ το 2021 σε 19 γιγαβάτ το 2030.

Και σε αυτά τα ζητήματα λείπει το απαραίτητο νομοθετικό πλαίσιο για την υλοποίηση επενδύσεων. Χαρακτηριστική η περίπτωση του έργου αντλιοταμίευσης της ΤΕΡΝΑ στην Αμφιλοχία. Πρόκειται για επένδυση 500 εκατ. ευρώ, ισχύος 680 μεγαβάτ (παραγωγή) και 730 μεγαβάτ (άντληση), η υλοποίηση του οποίου καθυστερεί εξαιτίας της έλλειψης του αναγκαίου θεσμικού και ρυθμιστικού πλαισίου.

Τα έργα αποθήκευσης ενέργειας μπορεί να προσελκύσουν επενδύσεις άνω των 1,5 δισ. ευρώ και είναι απολύτως αναγκαία για την ανάπτυξη των ΑΠΕ.

Παράδειγμα καλής εξέλιξης επενδυτικής πρωτοβουλίας είναι τα έργα αποθήκευσης ενέργειας της ελληνικής εταιρείας EUNICE. Πρόκειται για επένδυση 600 εκατ. ευρώ στην Πτολεμαΐδα και στην Αρκαδία στα πλαίσια της προγραμματισμένης απολιγνιτοποίησης.

Οι δύο μονάδες Battery Energy Storage System (BESS) εξασφάλισαν τις απαιτούμενες άδειες παραγωγής από τη ΡΑΕ και προβλέπεται να κατασκευαστούν και να τεθούν σε πλήρη λειτουργία εντός του 2022.

Η μάχη των δικτύων

Τεράστια σημασία για την πράσινη-ενεργειακή μετάβαση έχει η ανάπτυξη των δικτύων. Εκτιμάται ότι τα επενδυτικά σχέδια του ΑΔΜΗΕ και του ΔΕΔΔΗΕ για την επόμενη πενταετία για τα δίκτυα υψηλής, μέσης και χαμηλής τάσης και τις συμπληρωματικές υποδομές είναι της τάξης των 4,8 δισ. ευρώ.

Το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ θα συμβάλουν στην επενδυτική προσπάθεια.

Τα δίκτυα ρεύματος ενδιαφέρουν τους επενδυτές γιατί εξασφαλίζουν σταθερό και σίγουρο έσοδο. Παράλληλα, μπορούν να λειτουργήσουν σαν «γέφυρες» για οπτικές ίνες και τηλεπικοινωνίες, δένοντας την πράσινη μετάβαση, η οποία θα απορροφήσει το 37% των κονδυλίων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης, με την ψηφιακή μετάβαση, που θα απορροφήσει ένα άλλο 20%.

Χαρακτηριστικό του μεγάλου επενδυτικού ενδιαφέροντος είναι το γεγονός ότι η Μεγάλη Διασύνδεση της Κρήτης έχει εξασφαλισμένη χρηματοδότηση χωρίς να είναι ενταγμένη στα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης.

Επίσης, για τον ΔΕΔΔΗΕ έχει εκδηλωθεί επενδυτικό ενδιαφέρον για την απόκτηση του 49%, με δεσμευτικές προσφορές, από εννέα μεγάλα διεθνή funds.

Οι επενδυτές είναι εξαιρετικά σημαντικοί, δεν είναι όμως ειδικευμένοι στα δίκτυα, γεγονός που προκαλεί αντιδράσεις από συνδικαλιστικούς κύκλους της ΔΕΗ, οι οποίοι θεωρούν ότι η εξειδίκευση είναι αναγκαία προϋπόθεση για τη δυναμική ανάπτυξη.

Στην πράξη, υπέβαλαν προσφορά εξειδικευμένες κινεζικές εταιρείες, οι οποίες βρέθηκαν εκτός διαγωνισμού εξαιτίας της σύνδεσής τους με τον ΑΔΜΗΕ.

Οι λογαριασμοί του παρελθόντος

Η κυβέρνηση προσπαθεί να οργανώσει το άλμα προς την πράσινη-ενεργειακή μετάβαση, αλλά κουβαλάει ένα σωρό λογαριασμούς του παρελθόντος, ορισμένοι από τους οποίους δημιουργήθηκαν από προηγούμενες κυβερνήσεις της ΝΔ.

Χαρακτηριστική η κυβερνητική προσπάθεια να ξεμπλοκάρει το υδροηλεκτρικό έργο της Μεσοχώρας. Ο υδροηλεκτρικός σταθμός της ΔΕΗ και το φράγμα της Μεσοχώρας στον νομό Τρικάλων εκτιμάται ότι κόστισαν στη ΔΕΗ από το 1986 έως το 2011 τουλάχιστον 280 εκατ. ευρώ.

Ο υδροηλεκτρικός σταθμός της Μεσοχώρας αποτελούσε μέρος του μεγαλεπήβολου σχεδίου της εκτροπής του ποταμού Αχελώου στον Πηνειό ποταμό για να καλυφθούν οι αρδευτικές ανάγκες του Θεσσαλικού Κάμπου.

Το έργο ξεκίνησε το 1986 και στηρίχτηκε στην κατασκευή τεσσάρων φραγμάτων και μιας γιγαντιαίας σήραγγας. Προσέκρουσε όμως σε αντιδράσεις κατοίκων της περιοχής των Τρικάλων και οικολογικών οργανώσεων, ενώ το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε έξι φορές την εκτροπή.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη προσπαθεί να ολοκληρώσει το έργο του υδροηλεκτρικού σταθμού και του φράγματος της Μεσοχώρας, με το σκεπτικό ότι μπορεί να παράγει καθαρή ηλεκτρική ενέργεια 362 γιγαβατωρών ετησίως και να συμβάλει στην αποφυγή εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα της τάξης των 400.000 τόνων ετησίως.

Η σωστή, κατά την άποψή μου, πρωτοβουλία της κυβέρνησης κινδυνεύει σε επίπεδο Συμβουλίου της Επικρατείας, ακόμη και σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η πράσινη μετάβαση δυσχεραίνεται από ένα ακόμη όραμα του παρελθόντος και τις εκκρεμότητες που άφησε πίσω του.

(freesunday.gr)

ΡΑΕ: Σε διαβούλευση το σταθερό και μεταβλητό κόστος της κάθε τεχνολογίας ηλεκτροπαραγωγής

Η ΡΑΕ προχώρησε σε δημόσια διαβούλευση σχετικά με το σταθερό και μεταβλητό κόστος της κάθε τεχνολογίας ηλεκτροπαραγωγής, ανάμεσά τους η αποθήκευση και η διαχείριση ζήτησης.

Στόχος είναι μέσω του καθορισμού του κόστους και του συνυπολογισμού των απωλειών, να προσδιοριστεί το λεγόμενο reliability standard (RS), δηλαδή το επίπεδο αξιοπιστίας για τις επιμέρους τεχνολογίες.

Οι υποθέσεις συμπεριλέλαβαν το κεφαλαιακό κόστος και το ετήσιο σταθερό κόστος, τα μεταβλητά κόστη, το WACC, την διάρκεια της κάθε μονάδας και της κατασκευής της, καθώς και άλλους παράγοντες.

Στον ακόλουθο πίνακα μπορείτε να δείτε το κόστος ανά τεχνολογία:

Η διαβούλευση θα διαρκέσει ως τις 4 Ιουνίου.

Η Δυτική Μακεδονία αποχαιρετά τον λιγνίτη. Και μετά;

H απολιγνιτοποίηση της παραγωγής ενέργειας φέρνει ένα διαφορετικό μέλλον για την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας. Ποιο μπορεί να είναι αυτό;

Η8η Ιουνίου 2020 ήταν μια Δευτέρα τριημέρου για πολλούς, αφού ήταν η γιορτή του Αγίου Πνεύματος και, κατά σύμπτωση, μια σημαντική ημέρα για την πράσινη ενέργεια στην Ελλάδα, αφού για πρώτη φορά μετά από περίπου 70 χρόνια ο λιγνίτης είχε μηδενική συμμετοχή στην παραγωγή ενέργειας. Συνολικά η ζήτηση εκείνης της ημέρας έφτασε τα 95.728 μεγαβατώρες (MWh) που σύμφωνα με τα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ είχε καλυφθεί κατά 57,65% από μονάδες φυσικού αερίου, 14,23% από τα υδροηλεκτρικά συστήματα, 4,92% από ανανεώσιμες πηγές και 23,21% από εισαγωγές.

Ημέρα πανηγυρισμών από περιβαλλοντικής πλευράς αλλά, ταυτόχρονα, ημέρα ανησυχίας για δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενους στη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη Αρκαδίας που εργάζονται στα λιγνιτωρυχεία και τις εκεί μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ή η εργασία τους εξαρτάται άμεσα ή έμμεσα από την ηλεκτροπαραγωγή.

Λιγνιτικό κέντρο Δυτικής Μακεδονίας – Ορυχείο Νότιου Πεδίου. Πηγή: ΔΕΗ

Όταν ησυχάζουν οι πανηγυρισμοί για μια περιβαλλοντικά φιλική επίδοση εμφανίζονται οι σκεπτικισμοί. Τι επιφυλάσσει το μέλλον για τη Δυτική Μακεδονία, μια ιδιαίτερα ευάλωτη οικονομικά περιοχή και τους κατοίκους της; Ποιο είναι το αύριο για τους εργαζόμενους των μονάδων της ΔΕΗ; Η ανησυχία τους έχει ήδη αποτυπωθεί σε σχετικές έρευνες, ενώ η κυβέρνηση -μετά τη δήλωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για πλήρη απεξάρτηση από  τον λιγνίτη στα αμέσως προσεχή χρόνια- τον Δεκέμβριο του 2020 παρουσίασε ένα σχέδιο προϋπολογισμού 2,3 δισ. ευρώ με 16 επενδύσεις που έχουν στόχευση στη Δυτ. Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη.

Φτηνό αλλά όχι αποδοτικό καύσιμο

Ο λιγνίτης ήταν για πολλά χρόνια ένα φτηνό υποκατάστατο του ξύλου για τους κατοίκους της Δυτ. Μακεδονίας που τον χρησιμοποιούσαν για οικιακή θέρμανση.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’50 στο πλαίσιο του προγράμματος εξηλεκτρισμού της χώρας, το ορυκτό αναλαμβάνει πρωταγωνιστικό ρόλο   με την εταιρεία Λιγνιτωρυχεία Πτολεμαϊδας (ΛΙΠΤΟΛ Α.Ε.) να συνάπτει σύμβαση με τη γερμανική εταιρεία KHD  για την κατασκευή της πρώτης μονάδας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Δυτ. Μακεδονία ισχύος 10 MW.

Δεν ήταν η πρώτη μονάδα που χρησιμοποιούσε τον λιγνίτη στην Ελλάδα, καθώς είχε προηγηθεί η μονάδα του Αλιβερίου στην Εύβοια.

Λιγνιτωρυχείο Αλιβερίου, 1957. Πηγή: ΔΕΗ

Στην ευρύτερη περιοχή του λιγνιτικού πεδίου Κοζάνης – Πτολεμαϊδας – Φλώρινας – Αμυνταίου θα αναπτυχθούν συνολικά τέσσερις μονάδες, τις οποίες θα συμπληρώσει η μονάδα της Μεγαλόπολης στην Αρκαδία.  

Οι μεγάλες προσδοκίες της δεκαετίας του ’50…

Ο Τύπος της εποχής επιφυλάσσει διθυραμβική υποδοχή στο φθηνό, ελληνικό καύσιμο. Ενόψει επίσκεψης του τότε υπουργού Συντονισμού Σπ. Μαρκεζίνη στη Βόρεια Ελλάδα η εφημερίδας «Εμπρός» γράφει πως η Πτολεμαϊδα «είναι η μέλλουσα μεγαλυτέρα βιομηχανική περιοχή της χώρας». «Η Ελλάς χώρα εξηρτημένη οικονομικώς εκ των ξένων αγορών, προσπαθεί ν’ απαλλαγεί εξ αυτής της εξαρτήσεως…»  σημειώνει η εφημερίδα με τον τίτλο του άρθρου να μην αφήνει περιθώρια για παρεμηνείες: «Ο λιγνίτης υπόσχεται ένα λαμπρόν μέλλον». Η νομοθεσία της εποχής δικαιολογούσε τη συγκεκριμένη άποψη αφού με τον αναγκαστικό νόμο 1543/1950 επιβάλλεται η υποχρεωτική χρήση του λιγνίτη στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις «απαγορευομένης της χρήσεως υγρών και στερεών καυσίμων εκ των εισαγομένων εκ του εξωτερικού».

Εφημερίδα «Εμπρός»

Η Ελλάδα θα γίνει σταδιακά μία από τις μεγαλύτερες χώρες στην παραγωγή και κατανάλωση λιγνίτη, αν και η ποιότητα του καυσίμου που βγαίνει στα ορυχεία της επικράτειας δεν είναι ιδιαίτερα υψηλή. Υπολογίζεται πως για την παραγωγή 1 κιλοβατώρας (KWh) απαιτείται η κατανάλωση 1,85 κιλού λιγνίτη και 2,5 λίτρων ψυκτικού υγρού στις μονάδες παραγωγής. Οι πέντε δεκαετίες που θα ακολουθήσουν θα κάνουν τις μονάδες και τα ορυχεία της ΔΕΗ βασικό χώρο απασχόλησης για χιλιάδες εργαζόμενους, όχι μόνο στη δημόσια επιχείρηση αλλά και σε εργολάβους, κατασκευαστές εξοπλισμού και, βέβαια, για εργαζόμενους στην τοπική κοινωνία.

… γίνονται «βρώμικο μυστικό» το 2018

Η τηλεθέρμανση αποτελεί θείο δώρο για χιλιάδες οικογένειες, αλλά όλα αυτά συνοδεύονται από μια μεγάλη περιβαλλοντική επιβάρυνση. Το «βρώμικο μυστικό» της Ελλάδας θα αποτελέσει θέμα ρεπορτάζ του βρετανικού Guardian το 2018 όπου μέσα από μαρτυρίες, στοιχεία και φωτογραφίες καταγράφεται ο βαρύς φόρος που πληρώνει η Δυτ. Μακεδονία.

Το φωτο-ρεπορτάζ του Guardian του 2018

Το δημοσίευμα σημειώνει ανάμεσα σε άλλα την αύξηση των περιστατικών καρκίνου, την πτώση του προσδόκιμου ζωής αλλά και την παρατήρηση της Greenpeace σε σχετική της έκθεση του 2013 ότι η λειτουργία των λιγνιτικών μονάδων ευθύνεται για 1.200 πρόωρους θανάτους ετησίως.

Η γνώση φέρνει μαζί της και την προσπάθεια αναστροφής της βλάβης. Σε περιβαλλοντικό επίπεδο αυτό εκφράζεται με τη χρήση των υποπροϊόντων της εξόρυξης (δηλαδή ό,τι δεν είναι λιγνίτης και μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί) για την αποκατάσταση του περιβάλλοντος και, με λίγη βοήθεια από τη Φύση, το τοπίο μετά από λίγα χρόνια ελάχιστα θυμίζει εγκατάσταση όπου θηριώδη μηχανήματα έσκαβαν τη γη.

Δάσος Ακακίας – Αποκατεστημένα εδάφη στο λιγνιτικό κέντρο Δυτικής Μακεδονίας – Πηγή: ΔΕΗ

Η περίοδος της απεξάρτησης από τον λιγνίτη ξεκίνησε πριν από ελάχιστα χρόνια υπό το βάρος των υποχρεώσεων της χώρας στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού αλλά και της κατάργησης των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων για την ηλεκτροπαραγωγή. Με άλλα λόγια, το εθνικό μας καύσιμο, ο λιγνίτης, δεν συμφέρει να χρησιμοποιείται. Στο τέλος του 2019 η ελληνική κυβέρνηση παρουσίασε δέσμη μέτρων σε αντιστάθμισμα των απωλειών που θα προκαλέσει στο ΑΕΠ της Δυτικής Μακεδονίας  το σβήσιμο των μονάδων:

  • Δημιουργία φωτοβολταϊκών πάρκων, συνολικής ισχύος 2,3 GW  στη Δυτική Μακεδονία από τη ΔΕΗ
  • Ανάπτυξη φωτοβολταϊκών πάρκων ισχύος 0,5 GW στη Μεγαλόπολη, επίσης από τη ΔΕΗ
  • Άμεση έναρξη κατασκευής του φωτοβολταϊκού πάρκου των Ελληνικών Πετρελαίων στην Κοζάνη
  • Μονάδα παραγωγής πράσινου υδρογόνου στη Δυτική Μακεδονία
  • Εγκατάσταση μονάδας αποθήκευσης ενέργειας στη Δυτική Μακεδονία
  • Δημιουργία πρότυπης φαρμακοβιομηχανίας (Μεγαλόπολη)
  • Ανάπτυξη έξυπνης μονάδας υδροπονίας σε Δυτική Μακεδονία και Μεγαλόπολη
  • Βιομηχανικό πάρκο ηλεκτροκίνησης στη Δυτική Μακεδονία
  • Οικοσύστημα οινικού τουρισμού, στα πρότυπα της Βόρειας Ιταλίας στη Δυτική Μακεδονία
  • Πεδίο ενεργειακής έρευνας και τεχνολογίας, με φορέα υλοποίησης το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας
  • Υπερσύγχρονη κλινική φυσικής αποκατάστασης στη Δυτική Μακεδονία
  • Δημιουργία θεματικού πάρκου ψυχαγωγίας και εκπαίδευσης στη Μεγαλόπολη
  • Δημιουργία μονάδας ενεργειακής αξιοποίησης υπολειμμάτων στη Δυτική Μακεδονία
  • Κέντρο επεξεργασίας βιομάζας στη Δυτική Μακεδονία
  • Δημιουργία επιχειρηματικού πάρκου στη Μεγαλόπολη

Σε αυτά θα πρέπει κανείς να προσθέσει και την διασύνδεση του αυτοκινητοδρόμου Κεντρικής Ελλάδας με την Εγνατία, που είναι ένα από τα λίγα παραδοσιακά έργα υποδομών που πήραν το πράσινο φως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Οι Βρυξέλλες φαίνεται πως δέχθηκαν το επιχείρημα πως το συγκεκριμένο έργο είναι απαραίτητο ώστε να δώσει στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας περισσότερες οδικές προσβάσεις, ώστε να ενθαρρυνθεί η λειτουργία νέων επιχειρήσεων, που θα καλύψουν το κενό που θα αφήσει το σβήσιμο των λιγνιτικών μονάδων.

Κατανάλωση ενέργειας στην Ελλάδα με τη συμμετοχή του λιγνίτη να απεικονίζεται με γκρι χρώμα. Πηγή: Our World in Data

Πόσο όμως καθησυχάζουν όλα αυτά τους κατοίκους της περιοχής; Λίγο, σύμφωνα με σχετική έρευνα της διαΝΕΟσις. Το 44,1% όσων μετείχαν σε σχετική έρευνα που διεξήχθη σε Κοζάνη, Φλώρινα και Αρκαδία δήλωσαν πως το εισόδημα του νοικοκυριού τους εξαρτάται πολύ ή αρκετά από τις μονάδες της ΔΕΗ. Το 71.3% αντιμετωπίζει αρνητικά το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων και το 86,8% φοβάται επιδείνωση στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής τους, αν και το 72% αναμένει βελτίωση στην ποιότητα της ατμόσφαιρας και 68,6% βελτίωση στη δημόσια υγεία. Η απολιγνιτοποίηση θα επιδεινώσει το εισόδημά του, εκτιμά το 41,7%, ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι απαντήσεις σχετικά με την επόμενη ημέρα. Το 52,7% απαντά (σε ερώτηση με δυνατότητα πολλαπλών απαντήσεων) πως μετά το σβήσιμο των μονάδων θα πρέπει να αναπτυχθεί ο αγροτικός και κτηνοτροφικός τομέας, το 40,9% προτείνει την ανάπτυξη λύσεων καθαρής ενέργειας, το 27,7% μιλάει για βιομηχανικές ζώνες, το 23,6% για τουρισμό και το 13,3% για πάρκα καινοτομίας και τεχνολογίας.

Μπορεί στον 21ο αιώνα η Πτολεμαϊδα και η ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας να αποτελέσει τη «μεγαλυτέρα βιομηχανική περιοχή της χώρας» όπως έγραφε η εφημερίδα «Εμπρός» το 1952; Οι κάτοικοι της περιοχής σίγουρα θα άκουγαν με ενδιαφέρον την απάντηση…

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο οικονομικός και κοινωνικός τάφος των λαών της. Η διάλυση της είναι προϋπόθεση για την επιβίωση τους, ακόμα και με όρους καπιταλισμού.Ακολουθεί άρθρο του Spyros Stalias .

Ο Alan Greenspan ήταν από το 1987 έως το 2006 ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ (FED). Ήταν ο άνθρωπος που επέβαλε στον κόσμο την ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, ο άνθρωπος που εισηγήθηκε και πέτυχε την κατάργηση κάθε κανονισμού στη λειτουργία του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος, ο άνθρωπος που υπέδειξε στα πανεπιστήμια να διδάσκουν τους φοιτητές ότι οι ελεύθερες αγορές πάντα τιμολογούν σωστά οτιδήποτε τιμολογείται, είναι ο άνθρωπος που έπεισε ότι οι κρίσεις είναι παρελθόν για τον καπιταλισμό, και τέλος είναι ο άνθρωπος που έκανε τον Πρόεδρο Bill Clinton να πει την διάσημη φράση τότε (1996) ότι ‘η εποχή των μεγάλων κυβερνήσεων τελείωσε’. Όλα τα παραπάνω, σύμφωνα με τον Alan Greenspan πατέρα σου σύγχρονου νεοφιλελευθερισμού, θα μας οδηγούσαν στην ανάπτυξη και στην καθολική ευημερία. Σε πείσμα της αισιοδοξίας του Alan Greenspan και των άλλων νεοφιλελευθέρων αντί να οδηγηθούμε στην καθολική ευημερία φτάσαμε σε κρίση το 2008, μετά από ένα όργιο κερδοσκοπίας από πλευράς του τραπεζικού συστήματος, στην μεγαλύτερη κρίση από το 1929.Στις 23 Οκτώβριου του 2008 όταν κλήθηκε σε Επιτροπή του Κογκρέσου να δώσει την ερμηνεία του γιατί η κρίση επισυνέβη, σε αντίθεση με ότι πίστευε, παραδέχτηκε ότι είχε υπερεκτίμηση την ικανότητα των αγορών να αυτορυθμίζονται και ότι ποτέ δεν πίστευε ότι η κατάργηση κάθε ρυθμιστικού κανονισμού λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος θα απελευθέρωνε τέτοιες καταστροφικές δυνάμεις στην οικονομία. ‘ Ποτέ δεν πίστευα ότι η κρίση θα ήταν τόσο σφοδρή..Εμείς όλοι, που πιστεύαμε ότι αυτό το σύστημα θα προστάτευε κάθε κάτοχο αξιογράφου, είμαστε σε κατάσταση απίστευτου σοκ. Στα προηγούμενα χρόνια με την βοήθεια των ηλεκτρονικών υπολογιστών έξοχοι μαθηματικοί και ειδικοί στις χρηματοοικονομικές αναλύσεις είχαν κατασκευάσει θαυμάσια προγράμματα εκτίμησης του κινδύνου κατά την τιμολόγηση οτιδήποτε τιμολογείται. Ένα τέτοιο πρόγραμμα είχε τιμηθεί και με βραβείο Νόμπελ και για χρόνια δούλεψε ικανοποιητικά. Αλλά με την κρίση όλα αυτά κατέρρευσαν.’Σε ερώτηση της Επιτροπής του Κογκρέσου, αν επιμένει στην άποψη του ότι δεν απαιτούνται ρυθμιστικοί κανονισμοί λειτουργίας του Τραπεζικού Συστήματος είπε ‘Βρήκα σφάλματα στο υπόδειγμα λειτουργίας του συστήματος, το όποιο μας υποδείκνυε πως ακριβώς ο κόσμος λειτουργεί. Αυτό ακριβώς μου δημιούργησε το σοκ. Ακόμα δεν είμαι σε θέση να καταλάβω γιατί η κρίση επήλθε, πως και γιατί. Θα αλλάξω τις απόψεις μου.’Την ιδία ακριβώς μέρα, 23 Οκτώβριου του 2008, το περιοδικό TIME φιλοξενούσε άρθρο του βραβευμένου με Νόμπελ Robert Lucas, πατέρα του σύγχρονου νεοφιλελευθερισμού που διετύπωσε την θεωρία των αποτελεσματικών αγορών με βάση την όποια, οι ελεύθερες αγορές αποτελούν την λύση για κάθε οικονομικό πρόβλημα, στο όποιο ο Robert Lucas δεν μας είπε τι κατάλαβε ή δεν κατάλαβε για το πώς η κρίση επήλθε, αλλά μας είπε πως θα βγούμε από την κρίση, και τόνισε λοιπόν ότι ‘αυτή την στιγμή της μάχης ο καθένας μας είναι Κεϋνσιανός’.Τον Οκτώβριο του 2008 και πάλι, ο Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Henry Paulson, πρώην διοικητής μεγάλη επενδυτικής τράπεζας της Wall Street, πήγε στο Κογκρέσο, και ζήτηση τα πρώτα 700 δις δολάρια για την σωτηρία του τραπεζικού συστήματος, στέλνοντας έτσι και στην πράξη στα αζήτητα τον νεοφιλελευθερισμό και την θεωρία περί αυτορρυθμιζόμενων αγορών, την θεωρία περί μικρού κράτους, την θεωρία ότι το χρήμα είναι ουδέτερο, την θεωρία ότι οι ελεύθερες αγορές δημιουργούν συνθήκες πλήρους απασχόλησης και την θεωρία ότι καθένας αμείβεται δίκαια στις ελεύθερες αγορές. Οίκοθεν νοείται ότι οι αμερικανοί φορολογούμενοι δεν είχαν καμιά επιβάρυνση από την σωτηρία το τραπεζικού συστήματος. Το θέμα τις κρίσης άρχισε με τι τράπεζες έκλεισε πάλι στις τράπεζες. Αλλά μην ξεχνάμε ότι η χώρα εκδίδει το δικό της νόμισμα και έχει Κεντρική Τράπεζα να αντιμετωπίζει τις κρίσεις. Κάπως έτσι έγινε και στην Αγγλία.Οι κύριοι Alan Greenspan, Robert Lucas και Henry Paulson υποθέτω ότι ζουν καλά στην Αμερική, που δεν τους πείραξε, αφού είχαν το θάρρος να παραδεχτούν, έστω και την τελευταία στιγμή, ότι είχαν λάθος επιστημονική άποψη που την είχαν κάνει πίστη. Στο τέλος απέδειξαν ότι διέθεταν ηθικό σθένος.Στην Ευρωζώνη τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Ας δούμε λίγο το θέμα από την αρχή.Κατ αρχήν το ευρώ πρωταρχικά σχεδιάστηκε να έχει υψηλή αξία έτσι ώστε να προστατεύει την αξία οποιουδήποτε χρεογράφου έχει τιμολογηθεί με βάση το ευρώ. Η αξία του ευρώ κάθε μέρα αποτιμάται από τις ανώνυμες αγορές ανταλλαγής νομισμάτων, από τις αγορές ομολόγων, από κερδοσκόπους που κάθονται πίσω από οθόνες στη Σαγκάη, στη Φρανκφούρτη, στο Λονδίνο, στη Νέα Υόρκη και οπουδήποτε στον κόσμο μπορείτε να φανταστείτε. Κανένα έθνος της ευρωζώνης δεν έχει λόγο στην ασκούμενη νομισματική πολιτική. Έτσι η αξία του ευρώ δεν αντανακλά το επίπεδο της πραγματικής οικονομίας της κάθε χώρας.Στην ευρωζώνη επικρατεί η ανεμπόδιστη διακίνηση κεφαλαίων και ισχύει το δόγμα ότι οι ελεύθερες αγορές τιμολογούν πάντα σωστά. Κατά συνέπεια στην ευρωζώνη δεν υπήρξε λόγος να δημιουργηθεί ένα συντονιστικό όργανο που να παρεμβαίνει και να αποκαθιστά οποιαδήποτε ανισορροπία εκδηλωθεί στην πραγματική οικονομία και στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Έτσι λοιπόν όταν τα επιτόκια από 1-1-2002 κατρακύλησαν και εξίσωσαν, ως προς τον κίνδυνο δανεισμού, τον Νότο με την Γερμανία, στο πλαίσιο μια άνευ προηγουμένου κερδοσκοπίας που δεύτερη δεν υπάρχει στην ιστορία της Ευρώπης, δεν υπήρξε κάποιο όργανο αυτό το γεγονός να το τιθασεύσει και όταν έσκασαν οι φούσκες το 2008 πάλι δεν υπήρξε ένα όργανο όλα να τα συμμαζέψει, όπως έγινε στην Αγγλία και στην Αμερική. Η ΕΚΤ είναι μια μαϊμού Κεντρική Τράπεζα που οργανώθηκε έτσι για να μας σώσει από πληθωρισμούς του τύπου 1923 στην Γερμανία. Κάθε Κυβέρνηση της ευρωζώνης είναι άλλος ένα ιδιώτης στον γκισέ κάθε Τράπεζας της Ευρώπης. Έτσι κάθε Κυβέρνηση μπορεί να βρει ευρώ από τους πολίτες της μέσω της φορολογίας, από δανεισμό και από εξαγωγές. Παρά τα διακηρυσσόμενα λοιπόν περί της Ευρώπης της συνεργασίας και της αλληλεγγύης και της Ευρώπης των Λαών, ουσιαστικά η Ευρωζώνη, είναι ζούγκλα θανατηφόρου ανταγωνισμού και αρπακτικότητας και ζώνη προσεχούς φτώχειας. Αν μια χώρα βρεθεί σε ύφεση τότε η Κυβέρνηση για να αποπληρώσει τους δανειστές της δεν έχει άλλο μέσο παρά να κάνει εσωτερική υποτίμηση και να οδηγηθεί σε περαιτέρω μείωση του ΑΕΠ και αύξηση της ανεργίας και να υποθηκεύσει την χώρα. Άλλο δρόμο διαφυγής δεν έχει. Το ευρώ έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε ο κάθε πιστωτής να πληρωθεί ως το τελευταίο ευρώ κατά προτεραιότητα, και το ΤΑΙΠΕΔ δεν είναι τίποτα άλλο παρά οι υποθήκες, που δεν υπήρχαν πριν την κρίση και τώρα ζητήθηκαν, έτσι ώστε αν η φορολογία δεν επαρκέσει, η ανάπτυξη δεν έλθει, να πουληθεί η χώρα για να αποπληρωθούν οι δανειστές. Είναι γνωστός ο σχεδιασμός από τον 19ο αιώνα, σύμφωνα με τον κανόνα του χρυσού, που πάνω σε αυτόν εκδηλώθηκε ο ιμπεριαλισμός.Εδώ τίθεται το ερώτημα. Αυτά τα γνωρίζαμε πριν μπούμε στο ευρώ; Η απάντηση είναι: Ναι, τα γνωρίζαμε.Αν τα γνωρίζαμε και μπήκαμε απροετοίμαστοι, κάποιοι ευθύνονται για αυτό. Αν κάποιοι γνώριζαν ότι δεν είμαστε έτοιμοι για να μπούμε, και από θέση υπεύθυνη δεν παρεμπόδισαν την είσοδο μας στο ευρώ, έχουν ευθύνη. Αν κάποιοι μετά την είσοδο μας, δεν ακολούθησαν αμέσως περιοριστικές πολιτικές, για να επιβιώσουμε έστω και φτωχά μέσα στο ευρώ, αφού αυτό ήθελε ο ελληνικός λαός, έχουν ευθύνη. Αν κάποιοι υπονόμευαν τις πολιτικές λιτότητας με χαμηλά επιτόκια έχουν ευθύνη. Μετά το 2008, με την εκδήλωση της κρίσης, όσοι συμφωνήσαν με την ΕΚΤ ότι είμαστε διεφθαρμένοι και συμβούλευαν ότι η μόνη σωστή πολιτική είναι η λιτότητα και η υπαγωγή στο ΔΝΤ, έχουν ευθύνη. Όσοι ακόμα επιμένουν ότι η πολιτική λιτότητας είναι η ορθή πολιτική μετά από 8 χρόνια λιτότητας έχουν ακόμα μεγαλύτερη ευθύνη. Όλοι γνωρίζουν, και κανείς να μην αρνηθεί ότι δεν γνωρίζει, ότι ποτέ στην ιστορία οι πολιτικές λιτότητας δεν έφεραν τα αποτελέσματα που τα μνημόνια δήθεν επικαλούνται. Τα μνημόνια είναι μέσα καθυπόταξης των Λαών.Αυτοί λοιπόν που βρεθήκαν σε θέσεις κλειδιά, για το σημερινό κατάντημα του Ελληνικού Λάου, μην κατηγορούν άλλους, που εισηγούνται μια άλλη πολιτική, που προειδοποίησαν στο παρελθόν, ότι είναι οι ηθικοί αυτουργοί για ότι παθαίνουν και θα πάθουν. Είναι οι ίδιοι ηθικοί αυτουργοί για ότι τους συμβαίνει και θα τους συμβεί μια και κατάντησαν την χώρα άνομη. Στις ευνομούμενες χώρες θα εκκαλούντο να απολογηθούν.Τουλάχιστον ας σιωπήσουν, αφού δεν έχουν το θάρρος της ηθικής προσωπικότητας, που βασίζεται στη γνώση και στο θάρρος, να αναγνωρίσουν τα λάθη τους, αλλά επιμένουν σε αυτά από την απληστία τους και την φιλοδοξία τους.spyridonstalias@hotmail.com

ΔΕΗ: Γιατί «βιάζεται» να κλείσει όλα τα λιγνιτικά εργοστάσια-«Ορίζοντας» το 2023 αντί το 2029 (photos)

Από Γιώργος Καλούμενος

Με βάση το πρόγραμμα που έχει τεθεί από ΔΕΗ και ΥΠΕΝ προχωρά η απολιγνιτοποίηση της χώρας σε ότι αφορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Τα λιγνιτικά εργοστάσια «σβήνουν» σταδιακά το ένα μετά το άλλο με στόχο να έχει μπει σε όλα «λουκέτο» έως το τέλος του 2023.

Εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι αν και ο αρχικός σχεδιασμός της Ελλάδας προέβλεπε την πλήρη απολιγνιτοποίηση έως το 2029,  η εκτόξευση του κόστους των ρύπων CO2 που έχει επιβάλει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην παραγωγή ενέργειας με καύσιμο τον λιγνίτη, ανάγκασε την ΔΕΗ να επισπεύσει κατά 6 χρόνια το κλείσιμο των μονάδων.

Κι αυτό παρά το γεγονός ότι ακόμα και σήμερα οι λιγνιτικές μονάδες θεωρούνται πολύ σημαντικές για την επάρκεια του συστήματος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και το ολικό κλείσιμο τους εντείνει τους φόβους για ενδεχόμενα μπλακ άουτ ειδικά σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης όπως είχε συμβεί με την κακοκαιρία Μήδεια, ή τους καλοκαιρινούς μήνες όπου η μεγάλη ζήτηση για ενέργεια λόγω της ζέστης υπερφορτώνει το δίκτυο.

Παρ’ όλα αυτά πρόσφατα τέθηκε οριστικά εκτός λειτουργίας ο σταθμός της Καρδιάς, ο δεύτερος παλαιότερος της χώρας ο οποίος είχε παραμείνει στο σύστημα κυρίως για την κάλυψη των αναγκών τηλεθέρμανσης της περιοχής της Κοζάνης.  

Πριν το σβήσιμο του ιστορικού εργοστασίου της Καρδιάς προηγήθηκαν οι μονάδες του ΑΗΣ Αμυνταίου οι οποίες προγραμματιζόταν να σβήσουν τον Απρίλιο του 2020 αλλά ο ΑΔΜΗΕ έκρινε αναγκαίο να παραμείνουν διαθέσιμες για την περίοδο υψηλής ζήτησης του καλοκαιριού του 2020 και έτσι σταμάτησε οριστικά τη λειτουργία του το Σεπτέμβριο του 2020.

Σε ότι αφορά το συγκρότημα του ΑΗΣ Καρδιάς, πέρασε και αυτό στην ενεργειακή ιστορία της χώρας μετά από 47 χρόνια αδιάκοπης λειτουργίας.

Πριν περίπου δύο εβδομάδες ολοκληρώθηκαν οι 32.000 ώρες λειτουργίας που είχαν δοθεί στον σταθμό, προκείμενου να λειτουργεί κατά παρέκκλιση, ώστε να εξυπηρετεί όχι μόνο τις ενεργειακές ανάγκες της χώρας, αλλά, κατά κύριο λόγο, τις ανάγκες της Τηλεθέρμανσης του Δήμου Εορδαίας, που λάμβανε θερμικό φορτίο 100 Mw από την 3η και 4η μονάδα του εργοστασίου.

Το δεύτερο λιγνιτικό εργοστάσιο μετά της Πτολεμαΐδας

Ο ΑΗΣ Καρδιάς είναι το δεύτερο λιγνιτικό εργοστάσιο της ΔΕΗ μετά την κατασκευή του ΑΗΣ Πτολεμαΐδας και η λειτουργία του συνδέθηκε με την ολοκλήρωση του εξηλεκτρισμού της χώρας, την ενεργειακή αυτονομία και την βιομηχανική ανάπτυξη της Ελλάδας.

Η μονάδα Μονάδα Ι, ισχύος 300Mw, τέθηκε σε λειτουργία το 1974 και έπαυσε τη λειτουργία της στις 13 Ιουνίου 2019, η Μονάδα ΙΙ, ισχύος 300 Mw τέθηκε σε λειτουργία το 1975 και έπαυσε την λειτουργία της στις 25 Ιουνίου 2019.

Η Μονάδα ΙΙΙ, ισχύος 306M w, τέθηκε σε λειτουργία το 1980 και έπαυσε να λειτουργεί στις 18 Απριλίου 2021 και η Μονάδα IVΙ, ισχύος 306M w, που τέθηκε σε λειτουργία το 1981, έπαυσε να λειτουργεί τα μεσάνυχτα της 5ης Μάϊου 2021.

Στο πλαίσιο της απολιγνιτοποίησης στις εκτάσεις που καταλαμβάνει ο σταθμός έχει αποφασιστεί από την ΔΕΗ ότι θα κατασκευαστεί η νέα μονάδα Συμπαραγωγή Ηλεκτρισμού-Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης (ΣΗΘΥΑ) Φυσικού Αερίου που θα τροφοδοτεί με θερμική ενέργεια τις Τηλεθερμάνσεις της Κοζάνης, Πτολεμαΐδας και Αμυνταίου.

Οι μονάδες που παραμένουν σε λειτουργία

Σύμφωνα με την νέα ενιαία άδεια παραγωγής που εξέδωσε η ΡΑΕ οι μονάδες της ΔΕΗ που παραμένουν σε λειτουργία είναι οι εξής:

– ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου με καύσιμο λιγνίτη και πέντε μονάδες συνολικής ονομαστικής ισχύος 1595 MW των οποίων οι άδειες λήγουν σταδιακά από το 2029 για τις μονάδες 1 και 2, το 2030 για τη μονάδα 3,το 2031 για την 4 και το 2042 για την 5.   

ΑΗΣ Λαυρίου με καύσιμο φυσικό αέριο και εναλλακτικό καύσιμο ντίζελ σε ενδεχόμενη ενεργειακή κρίση, ισχύος 560 MW και διάρκεια άδειας έως το 2034

ΑΗΣ Κομοτηνής με καύσιμο φυσικό αέριο και εναλλακτικό καύσιμο ντίζελ ισχύος 485 MW και διάρκεια άδειας έως το 2037

ΑΗΣ Αγ. Δημητρίου

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι άδειες παραγωγής των μονάδων 3 και 4 της Μεγαλόπολης συνολικής ισχύος 600 MW και 1 της Μελίτης ισχύος 330 MW είναι διακριτές και έχουν μεταβιβαστεί στις θυγατρικές της ΔΕΗ Λιγνιτική Μεγαλόπολης και Λιγνιτική Μελίτης, όταν αποσχίσθηκαν οι δυο κλάδοι προκειμένου να πωληθούν στο πλαίσιο σχετικού διαγωνισμού που διενήργησε η προηγούμενη διοίκηση της ΔΕΗ και ο οποίος δεν ευοδώθηκε.

Επίσης σε ότι αφορά τις λιγνιτικές μονάδες μπορεί να συμπεριλαμβάνονται στην ενιαία άδεια παραγωγής με ισχύ από το 2036 έως και το 2042  ωστόσο αυτός είναι ο τεχνικός χρόνος ζωής των μονάδων οι οποίες στο πλαίσιο του προγράμματος απολιγνιτοποίησης που έχει υιοθετήσει η διοίκηση της ΔΕΗ θα «σβήσουν» όλες έως και το 2023

Συγκεκριμένα το 2022 θα κλείσει η Μεγαλόπολη 3 (0,25 GW) και οι μονάδες 1 και 4 του Αγ. Δημητρίου (1,10 GW) και το 2023 η Μεγαλόπολη 4 (0,26 GW), η μονάδα της Μελίτης (0,29 GW) και τελευταία η Μονάδα 5 του Αγ. Δημητρίου (0,34 GW).

Η Ελλάδα ως καταλύτης λύσης των προβλημάτων της Μεσογείου και καθ επέκταση του Παλαιστινιακού προβλήματος, μέσω της γεωστρατηγικής αξίας* .Συγγραφέας Καρατουλιώτης Νίκος)

Η Μεσόγειος είναι μια μεγάλη κλειστή θάλασσα που βρίσκεται στο μέσο τριών ηπείρων, Ευρώπη – Ασία – Αφρική. Συνδέεται με την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της διώρυγας του Σουέζ και με τον Ατλαντικό μέσω των στενών του Γιβραλτάρ. Ο Στράβων την ονομάζει: «η εντός και καθ ημάς λεγόμενη θάλασσα» για να το μεταφράσουν οι Ρωμαίοι στα λατινικά «mare insentinum» δηλαδή εσωτερική θάλασσα. Μαζί με την Προποντίδα, τον Εύξεινο Πόντο και την Αζοφική θάλασσα είναι η μεγαλύτερη κλειστή θάλασσα της Γης και μοιάζει με λίμνη. Η Μεσόγειος θάλασσα βρέχει την Ασία την Ευρώπη και την Αφρική.Η διαχρονική, γεωστρατηγική αξία της Μεσογείου είναι πρόδηλη από αρχαιοτάτους χρόνους. Στα παράλια της κατέληγαν τα καραβάνια με τα εμπορεύματα τους για να γίνει η μεταφόρτωση τους στα πλοία. Μαζί με την μεταφορά προϊόντων ανταλλάσσονταν ιδέες, θρησκείες, πολιτισμοί. Ο ελληνισμός είναι ταυτισμένος με την Μεσόγειο και κατά τον Πλάτωνα ήταν «η θάλασσα που γύρω της (οι Έλληνες) απλώνονται σαν τα βατράχια σε λίμνη». Έτσι γύρω από αυτή την ελληνική λίμνη άκμασαν σωρείες ελληνικών αποικιών με αξιόλογο πολιτισμό. Η Μεσόγειος είναι χιλιάδες πράγματα μαζί «κατά τον Μπροντέλ». Δεν είναι ένα μόνο τοπίο αλλά αμέτρητα τοπία, δεν είναι μία θάλασσα αλλά διαδοχή θαλασσών, δεν είναι ένας πολιτισμός, αλλά μια κοινότητα πολιτισμών που συσσωρεύονται ο ένας πάνω στον άλλο. Η διαφορετικότητα αποτελεί σημείο ένωσης και πολιτισμικής μείξης σε κάθε έκφανση της. Με την λήξη του Ψυχρού Πολέμου η ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου ανακτά την πρότερη αξία της στο γεωπολιτικό παίγνιο, καθόσον το σύστημα τείνει να γίνει πολυπολικό και οι δρώντες δυνάμεις στην περιοχή είναι καθαρά ιμπεριαλιστικές. Η πτώση του τοίχους του Βερολίνου αποδέσμευσε γεωπολιτικές δυνάμεις, οι οποίες μέχρι τότε τελούσαν εν υπνώσει. Η δημιουργία ετερόκλητων συμμαχιών στην Μέση Ανατολή αλλά και στα παράλια της Μεσογείου, καθιστούν τον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο της Μεσογείου ασταθές και ραγδαία μεταβαλλόμενο.Ο ελληνικός χώρος ως κάτοχος του μεγαλύτερου χώρου της Μεσογείου, εξεταζόμενος από γεωστρατηγική άποψη, αποτελεί σημείο συνάντησης τριών ηπείρων, ενώνει δύο θάλασσες ζωτικών συμφερόντων (Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο), αλλά και ταυτόχρονα ενώνει δύο ωκεανούς (μέσω της Μεσογείου, τον Ατλαντικό με τα στενά του Γιβραλτάρ και τον Ινδικό μέσω της διώρυγας του Σουέζ).Η γραμμή Καύκασος – Μαύρη Θάλασσα – Μέση Ανατολή – Βόρεια Αφρική, είναι οι δρόμοι της ενέργειας για την Νότια Ευρώπη και συναντούνται στο γεωενεργειακό σταυροδρόμι που λέγεται Ελλάδα. Αυτό επιτάσσει δυνατότητα ελέγχου της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής και Κεντρικής Μεσογείου περιορίζοντας ή ισορροπώντας την ανάλογη τουρκική προσπάθεια.Μετά την ανατροπή της Σοβιετικής Ένωσης και την απελευθέρωση δυνάμεων οι οποίες δρουν ιμπεριαλιστικά σε ένα άκρως ανταγωνιστικό περιβάλλον όπου τα μονοπώλια έχουν το πάνω χέρι, η Ελλάδα αναβαθμίστηκε γεωπολιτικά καθόσον αποτελεί κομβικό σημείο συνάντησης εμπορευμάτων και ενέργειας από βορρά προς νότο, ανατολή προς δύση και το αντίστροφο. Η Ελλάδα έγινε σημείο συνάντησης αλλά και σημείο σύγκρουσης γεωπολιτικών συμφερόντων. Η καίρια θέση της Ελλάδας στην υδρόγειο και οι αξιόλογες συγκοινωνίες της, ιδιαίτερα οι θαλάσσιες και εναέριες, καθιστούν την Ελλάδα μια στρατηγική περιοχή παγκόσμιας αξίας. Και ενώ μέχρι τώρα η Ελλάδα ως μέλος του ΝΑΤΟ συμμετείχε στην γεωπολιτική κύκλωση της Σοβιετικής Ένωσης, τώρα το πρόβλημα που καλείται να διαχειριστεί είναι πιο πολύπλοκο και πολυδαίδαλο. Η Ελλάδα όχι μόνο δεν έχει χάσει την στρατηγική αξία για την Δύση, αλλά αντιθέτως έχει πολλαπλασιαστεί εις την νιοστή μετά την ανατροπή της Σοβιετικής Ένωσης. Το χαϊδεμένο παιδί της Δύσης, δηλαδή η Τουρκία, έπαψε να έχει κοινά σύνορα με την Σοβιετική Ρωσία και ως εκ τούτου μειώθηκε η γεωστρατηγική αξία της. Στην συνέχεια η προσπάθεια αυτονόμησης της Τουρκίας μέσα από τον μεγαλοϊδεατισμό της λογικής του Νταβούτογλου, την έφερε αντιμέτωπη με τους πάντες. Η Τουρκία μη δεχόμενη τον παραγκωνισμό της στο νέο διεθνές περιβάλλον, την απώλεια μέρους της γεωστρατηγικής της αξίας και μη διδασκόμενη από τα πρόσφατα λάθη της, συνεχίζει τις προσπάθειές της για απόκτηση ζωτικού χώρου, αλλά και του ρόλου του ρυθμιστικού παράγοντα στην ευρύτερη περιοχή. Έτσι μέσα σε αυτή την λογική και μη δυνάμενη να αντιληφθεί την real politik συνεχίζει να προκαλεί τους πάντες με την ενεργό ανάμιξή της στην αποσταθεροποίηση της Συρίας, της Λιβύης, Αρμενίας αλλά και της πρόσφατης σύγκρουσης Ισραήλ Παλαιστίνης (και όχι μόνο).Το ενεργειακό πολιτικό παίγνιο και οι νέες γεωενεργειακές συμμαχίες στην περιοχή σε συνδυασμό με την γεωπολιτική ρευστότητα της Μεσογείου, αλλά και την γεωστρατηγική θέση της Ελλάδος την καθιστούν μοναδική στην παρούσα φάση. Η δεδομένη ύπαρξη υδρογονανθράκων στην περιοχή, σε συνδυασμό με τα συμφέροντα των αγωγών της Νότιας Διαδρομής, αλλά και τις αντιπαλότητες των δρώντων δυνάμεων στον συγκεκριμένο χώρο, ενισχύουν ακόμη περισσότερο την στρατηγική αξία της Ελλάδας. Το γεωπολιτικό εκτόπισμα της Ελλάδας στην παρούσα φάση είναι τοιούτου μεγέθους που απαιτεί και τις κατάλληλες πολιτικές ηγεσίες προκειμένου να το διαχειριστούν. Ο καθορισμός, επομένως, των στόχων της γεωπολιτικής της Ελλάδας είναι μια δύσκολη υπόθεση που περνά μέσα από τις συμπληγάδες πέτρες των συμφερόντων μεγάλων δυνάμεων, αλλά και της «γείτονας» εξ Ανατολών Τουρκίας, η οποία έχει θέσει ως ζωτικούς της χώρους (εναέριο, θαλάσσιο και χερσαίο) τμήματα της Ελλάδας.Η αμυντική γραμμή των νησιών Κύπρος, Κρήτη, Μάλτα, βρίσκεται στο μέσον των Ευρωπαϊκών και Αφρικανικών ακτών και ελέγχει απόλυτα τις συγκοινωνίες της Μεσογείου. Η γραμμή Λήμνος, Κρήτη, Κύπρος, ελέγχει την λεωφόρο των αγωγών, Καύκασος – Μέση Ανατολή. Η υποδομή της σε λιμάνια και αεροδρόμια, σε συνδυασμό με την εγγύτητα της με περιοχές υψίστης στρατηγικής σημασίας λειτουργούν πολλαπλασιαστικά στην γεωστρατηγική ισχύ της. Επιπλέον στην παρούσα φάση η Κύπρος αποκτά ένα ακόμη συγκριτικό πλεονέκτημα, καθόσον βρίσκεται στο σημείο εκείνο το οποίο δεσπόζει στις επιθυμίες τόσο της ΕΕ αλλά και του ΝΑΤΟ προς επέκταση στην Ανατολή αλλά και προς την Αφρική. Το ελληνικό αρχιπέλαγος μαζί με την Μεγαλόνησο ελέγχει μια σειρά από θάλασσες στον κρισιμότερο θαλάσσιο χώρο υφηλίου. Τα δύο μεγάλα νησιά Κρήτη και Κύπρος προσδίδουν ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή και δίνουν στρατιωτικό – στρατηγικό βάθος σε τυχόν πολεμικές επιχειρήσεις στην ευρύτερη περιοχή.Η εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών βασίζεται διαχρονικά και ιστορικά στην θεωρεία του Ναύαρχου Maham, σύμφωνα με την οποία η ιστορία του κόσμου είναι μία συνεχής πάλη για τον έλεγχο των θαλασσών, το έθνος εκείνο που θα κυριαρχήσει στις θάλασσες θα ελέγξει τον κόσμο. Μέχρι τώρα έτσι πορεύθηκαν γεωπολιτικά οι Ηνωμένες Πολιτείες και κατόρθωσαν μέσω της ναυτικής ισχύος να γίνουν ο παγκόσμιος επικυρίαρχος. Μέσα σε αυτόν τον γεωπολιτικό τρόπο σκέψης, οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν την Μεσόγειο ένα από τα κρισιμότερα σημεία της Παγκόσμιας Νήσου και πρέπει πάση θυσία να διατηρήσουν τον έλεγχο της. Συνεπώς, Ελλάδα και Κύπρος οι οποίες δεσπόζουν στην Μεσόγειο αποκτούν γεωστρατηγική σημασία για την υπερδύναμη. Μέσα σε αυτή την λογική έγινε ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα, αλλά και η τουρκική απόβαση στην Κύπρου προκειμένου να ελεγχθούν με απόλυτο γεωστρατηγικό τρόπο καθόσον ερωτοτροπούσαν με την Σοβιετική Ένωση. Ένα κράτος αποκτά σεβασμό και σοβαρότητα μέσα σε μια συμμαχία ανάλογα με τον αυτοσεβασμό του. Χώρα η οποία αρνείται να ασκήσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα δεν μπορεί να έχει την απαίτηση να την αντιμετωπίζουν οι σύμμαχοι μας ως ισότιμο μέλος. Παρόλα αυτά, στην μεταψυχροπολεμική πολεμική περίοδο και ιδιαίτερα ένεκα της γεωπολιτικής ρευστότητα της περιοχής, όπου οι δρώντες «παίκτες», είναι πλέον του ενός, παρουσιάζονται ευκαιρίες μοναδικές. Ελλάδα και Κύπρος λειτουργώντας ως ενιαίος γεωγραφικός χώρος και αξιοποιώντας την γεωστρατηγική του χώρου είναι ικανές να επανέλθουν στο γεωπολιτικό γίγνεσθαι ως υπολογίσιμη δύναμη και όχι μόνο να επιλύσουν τα χρονίζοντα προβλήματα τους (ελληνοτουρκικές διαφορές, ΔΝΤ, κατεχόμενα), αλλά και καταστούν υπολογίσιμος παράγοντας στην περιοχή της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής καθώς και της Ευρώπης.Έχει περάσει σχεδόν ένας αιώνας από την εποχή που ο Λένιν, στο πλαίσιο της μελέτης του ιμπεριαλισμού, προέβλεψε ότι όσο θα αναπτύσσεται ο καπιταλισμός, τόσο μεγαλύτερος θα είναι ο ανταγωνισμός για εξεύρεση πρώτων υλών. Με την ανάπτυξη της τεχνικής και με νέους τρόπους εξόρυξης, εδάφη τα οποία είναι ακατάλληλα σήμερα, μπορούν αύριο να γίνουν κατάλληλα. Η παραπάνω πρόβλεψη δικαιώθηκε στο έπακρο. Η Αμερική και το ΝΑΤΟ παρόλο που έχουν θέσει ως θέμα υψίστης σημασίας την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης (αυτό θα αποτελούσε ακόμη και αιτία πολέμου), αμήχανοι παρακολουθούν τα δρώμενα και προσπαθούν για εξεύρεση λύσης, δηλαδή την ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης από την Ρωσία. Από τη μια πλευρά η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν την απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο, ενώ από την άλλη οι Ρώσοι θέλουν την ενδυνάμωση της επιρροής τους με την κατασκευή νέων αγωγών τροφοδοσίας της Ευρώπης.Οι αγωγοί αερίου και πετρελαίου δεν είναι απλοί σωλήνες που μεταφέρουν υδρογονάνθρακες, μαζί τους κουβαλάν συμμαχίες και αντιπαλότητες, φιλίες και έχθρες και το κυριότερο συνδέονται με θέματα γεωπολιτικά και διεθνούς ασφάλειας. Οι δρόμοι των αγωγών είναι ποτισμένοι με αίμα, πολέμους και διεθνείς συσχετισμούς ισχύος.Μέσα σε αυτό το ρευστό γεωπολιτικό σύστημα της Μέσης Ανατολής-Μεσογείου, μοναδική περιοχή σταθερότητας είναι η Ελλάδα. Η «Αραβική Άνοιξη» σε συνδυασμό με τον «πόλεμο των αγωγών» και τις ευρύτερες ανακατατάξεις στην περιοχή, την καθιστούν μοναδική και απαραίτητη για τους «δρώντες» γεωπολιτικούς παίχτες στον συγκεκριμένο χώρο.Όλοι οι θεοί της Ελλάδας συνωμότησαν και την κατέστησαν από γεωστρατηγική άποψη το σημαντικότερο σημείο της οικουμένης, στην παρούσα φάση των ανταγωνισμών μέσω της ενέργειας. Μια ματιά στον παρακάτω χάρτη θα σας πείσει.Εάν λάβουμε σοβαρά υπόψη μας τα ανευρεθέντα κοιτάσματα του Ισραήλ και της Κύπρου, σε συνδυασμό με τα «δεδομένα» ελληνικά κοιτάσματα, τότε η Ελλάδα ως ενδιάμεσος χώρος Ισραήλ – Κύπρος – Ελλάδα – Ευρώπη, την καθιστούν «κυρίαρχη» χώρα από γεωστρατηγικής άποψης και κομβικό σημείο μεταφοράς ενέργειας. Συνεπώς, η Ελλάδα αποτελεί χώρα υψίστης σημασίας, τόσο για την διψασμένη από υδρογονάνθρακες Ευρώπη, αλλά και για τους ενεργειακούς παίχτες (Ηνωμένες Πολιτείες – Ρωσία). Εάν όλα τα παραπάνω τα συνδυάσουμε στο παγκόσμιο ενεργειακό παίγνιο, τότε η γεωστρατηγική αξία Ελλάδας εκτοξεύεται στα ύψη και αποκτά μια παγκόσμια γεωστρατηγική ισχύ.Εδώ βρίσκονται τα στρατηγικά σημεία «στραγγαλισμού» (choke points), δηλαδή τα Δαρδανέλια και το Σουέζ και ταυτόχρονα μέσω της Κρήτης ελέγχει και τα στενά του Γιβραλτάρ (έτερο σημείο «στραγγαλισμού»). Από εδώ κρίνεται το αν θα διατηρηθούν ανοικτές οι γραμμές επικοινωνίας τα παγκοσμίου ενδιαφέροντος (SLOCS), όσο και η υλοποίηση της γραμμής ανάσχεσης (Rimland). Από στρατηγικής-στρατιωτικής άποψης εδώ υλοποιείται η υποστήριξη των επιχειρήσεων περιορισμού (containment) του Νότου. Παρά την διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, η στρατηγική σημασία των «σημείων στραγγαλισμού», δηλαδή Δαρδανέλια, Αιγαίο, Σουέζ, της Ελληνικής Χερσονήσου και των μεγάλων νήσων δηλαδή της Κύπρου και της Κρήτης, έχει πολλαπλασιαστεί στο σύγχρονο γεωπολιτικό-ενεργειακό ανταγωνισμό. Από την περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου περνούν υποχρεωτικά όλες οι βασικές θαλάσσιες γραμμές επικοινωνιών για τη μεταφορά υλικών, εφοδίων, ενισχύσεων και ενέργειας προς και από τις πλούσιες ενεργειακές πηγές του Καυκάσου-Κασπίας, Βορείου Αφρικής και Μέσης Ανατολής, τις χώρες της Δύσης και μέσω του Σουέζ τις χώρες της Νοτιοδυτικής Ασίας. Είναι η περιοχή προβολής ισχύος προς όλες τις πιθανές ή ήδη υπαρκτές περιοχές κρίσεων της Μέσης Ανατολής ή της Βορείου Αφρικής.Κατά τους υποστηρικτές του Mahan, Αμερικανούς Αναλυτές, η Νοτιοανατολική Μεσόγειος έχει επανακτήσει, για λογαριασμό των Ηνωμένων Πολιτειών, το ρόλο της «Ζωτικής Οδού» (Vital Line) των χρόνων της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Καμία ελληνική κυβέρνηση (από σύσταση του ελληνικού κράτους) δεν ασχολήθηκε σοβαρά με την γεωστρατηγική αξία της Ελλάδας και μέσα από κατάλληλους πολιτικούς ελιγμούς και συμμαχίες να προβάλει την γεωπολιτική ισχύ της χώρας.Η ανάγκη για ενέργεια είναι αυτή που τις επόμενες δεκαετίες θα δημιουργήσει νέες συμμαχίες, νέες ισορροπίες και ενδεχομένως θα αναδείξει νέες δυνάμεις. Συνδετικός ιστός της δημιουργίας των νέων συμμαχιών θα είναι οι υδρογονάνθρακες και οι χώρες διέλευσης τους. Η ύπαρξη υδρογονανθράκων από μόνη της δεν είναι καθοριστικός παράγοντας, αλλά απαιτείται και ένα πλέγμα ασφαλούς μεταφοράς και παράδοσης τους στους τελικούς παραλήπτες. Συνεπώς, από τον χώρο εξόρυξης μέχρι τον τελικό παραλήπτη θα δημιουργηθούν αγωγοί μεταφοράς υδρογονανθράκων οι οποίοι απαιτούν ασφαλές και σταθερό περιβάλλον διέλευσης. Το οποίο περιβάλλον διέλευσης θα καθορίσει και τις συμμαχίες και το νέο πεδίο ανταγωνισμών. Μέχρι σήμερα, η μεταφορά των υδρογονανθράκων πραγματοποιούνταν κυρίως μέσω της θαλάσσιας οδού. Η ποσότητα, η ποικιλία, το κόστος και ο κίνδυνος μεταφοράς (περιβαλλοντικός, πρόβλημα πειρατείας, κλπ.) επιβάλλουν την ανάπτυξη ενός δικτύου αγωγών. Χαρακτηριστική περίπτωση των προβλημάτων μεταφοράς μέσω της θαλάσσης των υδρογονανθράκων είναι τα αλλεπάλληλα ατυχήματα στα στενά των Δαρδανελλίων, αλλά και ο τεράστιος χρόνος αναμονής διέλευσης που υπερβαίνει σε πολλές περιπτώσεις και το δίμηνο. Μία νέα παράμετρος στο γεωπολιτικό παιχνίδι είναι ότι οι χώρες παραγωγής και διέλευσης πλέον δεν είναι οι παραδοσιακές. Νέα κοιτάσματα ανακαλύφτηκαν και νέοι δρόμοι μεταφοράς πρέπει να χαραχθούν και να υλοποιηθούν προκειμένου να εξασφαλιστεί η ενεργειακή επάρκεια και ασφάλεια των εμπλεκομένων. Η παράμετρος των νέων κοιτασμάτων δεν θα είχε σημαντική επίδραση στην γεωπολιτική κατάσταση και τον ανταγωνισμό των δυνάμεων, εάν η ανάγκη για περισσότερη ενέργεια δεν ήταν επιτακτική. Πολλά από τα ήδη υπάρχοντα κοιτάσματα είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα θα έχουν φθίνουσα απόδοση (ήδη σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει μείωση παραγωγής). Αυτή η μείωση παραγωγής με την ταυτόχρονη αύξηση της ζήτησης που πρέπει να καλυφθεί εκτιμάται ότι θα δημιουργήσουν εντάσεις και ανταγωνισμούς για τον έλεγχο των νέων κοιτασμάτων και των αγωγών μεταφοράς. Οι νέες χώρες παραγωγής και διέλευσης είναι φυσικό ότι θα απαιτήσουν νέο ρόλο και αξία στο γεωπολιτικό παιχνίδι. Αυτό από μόνο του αλλάζει τα διεθνή δεδομένα, δημιουργεί νέες δυναμικές και εξαναγκάζει τους μεγάλους παίκτες σε επανασχεδιασμό των συμμαχιών τους και της στρατηγικής τους. Ενώ μέχρι τώρα οι δρώντες παίκτες φρόντιζαν να ελέγχουν τις χώρες παραγωγής με ελεγχόμενες κυβερνήσεις, σήμερα το γεωενεργειακό παίγνιο είναι πολύ πιο σύνθετο και απαιτεί λεπτομερείς σχεδιασμούς, με αποτέλεσμα την συμμετοχή δεξαμενών σκέψης (think tank) για την υλοποίηση των παραπάνω. Όλα τα παραπάνω δεδομένα των δρώντων γεωπολιτικών παικτών της περιοχής, πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη και δεν είναι αμοιβαία αποκλειόμενα. Κατόπιν τούτου, η Ελλάδα ένεκα γεωστρατηγικής θέσης πρέπει να πρωταγωνιστήσει στα ενεργειακά δρώμενα της Ανατολικής Μεσογείου και κατ’ επέκταση στην ενεργειακή επάρκεια της Ευρώπης. Η Ευρώπη θα μπορούσε να είναι ανεξάρτητος και αυτόνομος παίκτης στο παιχνίδι, μέσω των δικών συμμαχιών και πλέγματος συμφερόντων. Ενώ στο παρελθόν η Ευρώπη ήταν εξαρτώμενη ενεργειακά, στην παρούσα φάση με την ανακάλυψη των νέων κοιτασμάτων στις χώρες μέλη της (Ιταλία, Ελλάδα, Κύπρος), αλλά και στις όμορες χώρες (Αλβανία, Αίγυπτος, Λιβύη, Αλγερία) θα είχε την δυνατότητα μέσα από ένα πλέγμα συμμαχιών (όπως αυτό της Μεσογειακής Ένωσης, στο οποίο αντιδρά η Γερμανία) να εξασφαλίσει τα στρατηγικά ενεργειακά της συμφέροντα. Η ενεργειακή συμμαχία της Γερμανίας με την Ρωσία λειτούργησε ανασταλτικά στην δημιουργία της Μεσογειακής Ένωσης, διότι στην περίπτωση της υλοποίησής της θα αναβαθμίζονταν η Γαλλία (λόγω των στενών ιστορικών σχέσεων της με τις χώρες αυτές). Συμπερασματικά, η σύγκρουση συμφερόντων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης λειτουργεί ανασταλτικά στην χάραξη κοινής ενεργειακής πολιτικής.Κατόπιν των ανωτέρω, αυτό το κενό στρατηγικού σχεδιασμού και χάραξης ενεργειακής ευρωπαϊκής πολιτικής θα μπορούσε να καλυφθεί με την δυναμική συμμετοχή της Ελλάδας. Η Ελλάδα πρέπει να βρει ξανά την ιστορική αποστολή της και να ενώσει Ανατολή-Δύση- Βορά-Νότο. Αυτό είναι προς συμφέρον όλων και δύναται να επιτευχθεί μόνον εάν η Ελλάδα λειτουργήσει συνθετικά μέσα στο διεθνές ανταγωνιστικό παγκόσμιο σύστημα. Απαραίτητη προϋπόθεση ο λεπτομερής σχεδιασμός, ο συσχετισμός δυνάμεων, γεωπολιτικές ισορροπίες στο παγκόσμιο διεθνές γίγνεσθαι, και προ πάντων ταχεία λείψει αποφάσεων και υλοποίηση τους καθόσον ο ιστορικός χρόνος είναι συμπιεσμένος. Απαραίτητη προϋπόθεση για την υλοποίηση των ανωτέρω, είναι η κατασκευή του αγωγού Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδα-Ευρώπη.Η προσέγγιση με το Ισραήλ πρέπει να είναι στην λογική, ότι τα συμφέροντα δημιουργούν συμμαχίες και όχι στην ανατολίτικη παροιμία «του εχθρού μου ο εχθρός, ο καλύτερος μου φίλος». Όποιος επένδυσε στην παραπάνω παροιμία δεν μακροημέρευσε. Ούτε να ανακηρύξουμε την ΑΟΖ με τις πλάτες της στρατιωτικής ισχύος της πολεμικής μηχανής του Ισραήλ. Οι κινήσεις μας πρέπει να είναι σύννομες με το Διεθνές Δίκαιο και ενάσκηση εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων μας, ως οφείλει να πράττει κάθε κυρίαρχο κράτος. Εξάλλου η Τουρκία έχει ήδη εκτεθεί στην διεθνή κοινότητα ως ταραξίας της περιοχής και δεν θα αποτολμούσε να οξύνει το γεωπολιτικό παιχνίδι στην περιοχή. Εφόσον δεν τόλμησε τίποτε σε βάρος της Κύπρου (στην οποία διατηρεί ισχυρή κατοχική στρατιωτική δύναμη), παρά τους λεονταρισμούς και τις φραστικές απειλές που εκτόξευσε κατά κόρο, πολύ περισσότερο στην περίπτωση της Ελλάδας, η οποία διαθέτει αποτρεπτική στρατιωτική ισχύ. Η προσέγγιση μας με το Ισραήλ πρέπει να γίνει με επιθέσεις φιλίας προς τις Αραβικές χώρες. Η Ελλάδα ως ανεξάρτητο κράτος μπορεί να δημιουργεί συμμαχίες προς πάσα κατεύθυνση, χωρίς αυτό να συνεπάγεται ότι στρέφεται εναντίον του ενός κράτους ή του άλλου. Ταυτόχρονα με όπλο τη γεωστρατηγική ισχύ της και τον αγωγό, να μεσολαβήσει για την επίλυση του Παλαιστινιακού Προβλήματος. Πράγμα το οποίο συμπίπτει, τόσο με τις επιθυμίες των Ηνωμένων Πολιτειών, όσο και με μεγάλη μερίδα του Ισραηλινού λαού. Η δε αναγνώριση της παλαιστινιακής ΑΟΖ και συμμετοχή του στον εν λόγω αγωγό, ενώνει τα εν λόγω κράτη και η Παλαιστίνη αποκτά οικονομικούς πόρους, παύοντας να είναι οικονομικός παρίας ο οποίος ζει με επιδόματα και διεθνείς επιδοτήσεις.Όσο παράξενο και αν φαίνεται, αυτό που λείπει για την επίλυση του Παλαιστινιακού είναι ο καταλύτης. Η Ελλάδα, με την βοήθεια του αγωγού, μπορεί να στρέψει το γεωπολιτικό ενδιαφέρον του Ισραήλ προς την Δύση, που είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για την επίλυση του Παλαιστινιακού Προβλήματος. Όσο το Ισραήλ θεωρεί ζωτικό του χώρο τον χώρο την Μέση Ανατολή, το Παλαιστινιακό και τα προβλήματα της γύρω περιοχής θα διαιωνίζονται. Η πολυπλοκότητα του εγχειρήματος έγκειται στην αναζήτηση των κοινών σημείων και συμφερόντων των δρώντων δυνάμεων προκειμένου να υλοποιηθεί το όλο εγχείρημα. Έτσι η Ελλάδα βρίσκει την ιστορική αποστολή της, ενώνοντας, χώρες δυνάμεις και συμφέροντα από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Η μετατροπή αυτή της Ελλάδας στην σύνθεση των αντιθέσεων και σε ένα κόσμο έντονα ανταγωνιστικό θα έχει τις παρακάτω επιπτώσεις:• Η διψασμένη για ενέργεια Ευρώπη εξασφαλίζει την απρόσκοπτη τροφοδοσία της και αυξάνει τον ζωτικό της χώρο προς ανατολάς. • Η Αμερική εξασφαλίζει ενεργειακές – γεωπολιτικές ισορροπίες στον ευρωπαϊκό χώρο.• Επιλύεται το Παλαιστινιακό και ο ζωτικός χώρος του Ισραήλ στρέφεται προς την Ευρώπη περιορίζοντας τους ανταγωνισμούς με τους Άραβες. • Το νέο Παλαιστινιακό κράτος ενισχύεται και αποκτά οικονομικούς πόρους (λόγω της ΑΟΖ από την λωρίδα της Γάζας), ενώ παράλληλα η σχέση του με το Ισραήλ θα πρέπει να είναι συνεργατική και όχι ανταγωνιστική.• Η Μεσόγειος από θάλασσα ανταγωνισμού μετατρέπεται σε θάλασσα φιλίας, η οποία θα παράγει ειρήνη και ενέργεια για τα επόμενα χρόνια.• Το ΝΑΤΟ εξασφαλίζει την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής.• Η Ρωσία μένει ικανοποιημένη από την διανομή πόρων και πρόσβαση που θα έχει στην νέα κατάσταση. • Η Ελλάδα επιλύει τα οικονομικά της προβλήματα και μεταβάλλεται σε μεγάλη οικονομική δύναμη εντός της Ευρωπαϊκής Ένωση (ουσιαστικά μπορεί να γίνει η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης). Κατοχυρώνει τα σύνορά της μέσω των αγωγών και της σύγκλισης των συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων και μειώνει τις υπέρογκες πολεμικές δαπάνες της. Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται το απόλυτο, δηλαδή η σύγκλιση ανταγωνιστικών συμφερόντων και η ειρήνευση της περιοχής. Η προϋπόθεση είναι μόνο μία, επαναχάραξη εξωτερικής πολιτική με γνώμονα την γεωστρατηγική ισχύ και την ιστορική αποστολή του χώρου που είναι η σύνθεση (των ετερόκλητων δυνάμεων) και όχι ο ανταγωνισμός.Το γεωπολιτικό εκτόπισμα της Ελλάδας στην παρούσα φάση είναι τοιούτου μεγέθους που απαιτεί και τις κατάλληλες πολιτικές ηγεσίες προκειμένου να το διαχειριστούν. Οι μετριότητες, υπομετριότητες και ανθυπομετριότητες, που συναπαρτίζουν τον ελληνικό πολιτικό και παραπολιτικό κόσμο, δεν έχουν το ανάστημα να θέσουν και να λύσουν ιστορικά προβλήματα τέτοιας έκτασης και τέτοιου βάθους – ίσως να καταρρεύσουν ακόμα και στην περίπτωση όπου θα βρεθούν μπροστά στην μεγάλη απόφαση να διεξαγάγουν έναν πόλεμο. Γιατί αν ο πόλεμος είναι συνέχεια της πολιτικής, ποιος πόλεμος θα συνεχίσει μια σπασμωδική πολιτική* Από το βιβλίο Γεωπολιτική Σκακιέρα (εκδόσεις Ηρόδοτος-Συγγραφέας Καρατουλιώτης Νίκος)Κοζάνη 22/5/2021Νικόλαος Καρατουλιώτης Υποστράτηγος ΕΑ