Η ενεργειακή φτώχεια ήρθε για να μείνει Λ.Βατικιωτης

Του Λεωνίδα Βατικιώτη

Από μόνα τους τα ευρήματα που έδωσε στη δημοσιότητα η ΕΚΠΟΙΖΩ για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ήταν εντυπωσιακά. Το σημαντικότερο στοιχείο που περιλάμβανε η ποσοτική έρευνα με χρήση δομημένου ερωτηματολογίου η οποία διεξήχθη το 2018 ήταν η έκταση της ενεργειακής φτώχειας: 51% των ερωτηθέντων απάντησαν ότι εντάσσονται σε αυτή την κατηγορία που εν προκειμένω ορίζεται ως εκείνο το ποσοστό των νοικοκυριών που δαπανούν πάνω από το 10% του ετήσιου οικογενειακού τους επιδόματος για τις ενεργειακές τους ανάγκες[1]. Είναι ένας απλός ορισμός της ενεργειακής φτώχειας που εισάχθηκε πρώτη φορά το 1991[2] ενώ σε ορισμένες χώρες (Αγγλία, Ιρλανδία) έχει θεσμοθετηθεί και νομοθετικά.

Αν δε, κάνουμε και τη σχετική αναγωγή απαλείφοντας το 16% των ερωτηθέντων που απάντησαν «δεν ξέρω/δεν απαντώ», τότε το ποσοστό των ενεργειακών φτωχών υπερβαίνει το 60%. Πρόκειται για μέγεθος που προκαλεί δέος! Πολύ περισσότερο αν λάβουμε υπ’ όψη μας δύο επιπλέον παραμέτρους. Αρχικά, ότι υπερβαίνει σημαντικά κάθε άλλο ορισμό της φτώχειας. Για παράδειγμα το 2017 (τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία από την ΕΛΣΤΑΤ) ο πληθυσμός σε κίνδυνο φτώχειας ήταν 35% και τα άτομα με υλικές στερήσεις 36%. Κατά συνέπεια, η ενεργειακή φτώχεια υπερβαίνει σημαντικά την συμβατικά οριζόμενη φτώχεια, που σημαίνει ότι ένα μεγάλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας που δεν ανήκει στα φτωχά της τμήματα, συμπεριλαμβάνεται στους ενεργειακά φτωχούς! Κατά δεύτερο, ότι η ενεργειακή φτώχεια βρίσκεται σε τέτοιο θεαματικό ύψος σε μια περίοδο που η κορύφωση της κρίσης και των συμπαρομαρτούντων της (ανεργία, μείωση μισθών, κ.λπ) αποτελεί ένα όλο και πιο απόμακρο παρελθόν• όχι όμως η ενεργειακή φτώχεια, που όλα δείχνουν ότι ήρθε για να …μείνει.

Ξεκινώντας είναι σκόπιμο να σταθούμε, χάριν ακριβείας, στον ορισμό της ενεργειακής φτώχειας. Με βάση το Συνήγορο του Πολίτη είναι «η κατάσταση ενός νοικοκυριού που αδυνατεί να έχει πρόσβαση στις πλέον βασικές υπηρεσίες ενέργειας για επαρκή θέρμανση, μαγείρεμα, φωτισμό και χρήση οικιακών συσκευών». Το φαινόμενο αποκτά ευκρινές κοινωνικό πρόσημο αν πάρουμε υπ’ όψη μας ότι στη βιβλιογραφία θεωρείται το σημείο συνάντησης τριών διαφορετικών αιτιών: της ανόδου των τιμών της ενέργειας, της πτώσης των εισοδημάτων και της χαμηλής ενεργειακής αποδοτικότητας των κτιρίων[3]. Ως αποτέλεσμα εκτιμάται ότι οι ενεργειακά φτωχοί στην ΕΕ ανέρχονται από 50 ως 160 εκ. άτομα, αναλόγως του πόσο αυστηρός είναι ο ορισμός. Στον υπόλοιπο κόσμο, που όλο και περισσότερο συγκλίνει με την ΕΕ, 1,06 δισ. άτομα δεν έχουν καμία πρόσβαση σε ηλεκτρικό ρεύμα[4]

Αυξήσεις στα τιμολόγια της ΔΕΗ. Άλλοθι η αντιστάθμιση. Ξεπουλιούνται ΔΕΔΔΗΕ-ΑΔΜΗΕ

Αναδημοσίευση

Για καθόλου τυχαίους λόγους τα περισσότερα μέτρα πολιτικής που συστήνονται εστιάζουν στην τρίτη αιτία, της ενεργειακής αποδοτικότητας. Από μια άποψη δικαιολογημένα μιας και στις χώρες μέλη της ΕΕ το 75% του κτιριακού αποθέματος χαρακτηρίζεται μη αποδοτικό ενεργειακά, με το συνολικό μάλιστα κτιριακό απόθεμα να ευθύνεται για το 36% των αερίων θερμοκηπίου[5]. Μετά μάλιστα και το άδοξο τέλος που είχε το 2008 ο τραπεζικά χρηματοδοτούμενος οικοδομικός οργασμός εύκολα μπορούμε να προβλέψουμε ότι στο εξής το κτιριακό απόθεμα θα γερνάει πολύ ταχύτερα σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν. Εξετάζοντας γενικότερα την αποδοτικότητα παρόλα αυτά, συμπεριλαμβάνοντας για παράδειγμα οικιακές συσκευές, ΙΧ, κ.α. είναι δεδομένο ότι η χαμηλή αποδοτικότητα δε σημαίνει κατ’ ανάγκη χαμηλή κατανάλωση ενέργειας. Ενδεικτικά, μια υπερπολυτελής μεζονέτα 300 τ.μ. μπορεί να είναι πιο ενεργειακά αποδοτική από μια γκαρσονιέρα με ξύλινες μπαλκονόπορτες και ρολά της δεκαετίας του ’60, μετά βεβαιότητας ωστόσο απαιτεί πολύ περισσότερη ενέργεια για να παραμείνει ζεστή το χειμώνα και δροσερή το καλοκαίρι. Η εστίαση ωστόσο του ενδιαφέροντος στην αποδοτικότητα, παρότι συχνά είναι χρήσιμη κι αναγκαία, διευκολύνει τις νέες πωλήσεις συσκευών και οχημάτων ανώτερων ενεργειακών κλάσεων, τις αλλαγές κουφωμάτων κι ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων, βοηθάει έτσι το χρήμα να κυλάει. Επίσης, το σημαντικότερο, απομακρύνει το ενδιαφέρον και τη δημόσια συζήτηση από τις δύο άλλες αιτίες, τη φτώχεια και την άνοδο της τιμής του ρεύματος, που είναι οι σημαντικότεροι λόγοι πίσω από την έκρηξη της ενεργειακής φτώχειας και τα θλιβερά ρεκόρ που κατέχει η Ελλάδα σε πανευρωπαϊκό επίπεδο μάλιστα. 

Τα κατορθώματα της Ελλάδας αποτυπώνονται και στις πιο επίσημες μετρήσεις που διεξάγονται σε πανευρωπαϊκό μάλιστα επίπεδο με ευθύνη της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η οποία από το 2015 κιόλας συνέστησε Παρατηρητήριο για την Ενεργειακή Φτώχεια, με το ίδιο πιθανότατα ιερό συναίσθημα ευθύνης που κάθε ευρωπαϊκή χώρα – σοβαρός εξαγωγέας όπλων και πολεμικού υλικού χρηματοδοτεί ΜΚΟ και συνέδρια για την παγκόσμια …ειρήνη[6]. Για να γίνουν εμφανείς οι δραματικές διαστάσεις που έχει προσλάβει η ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα αξίζει να μεταφέρουμε από τη συγκεκριμένη πηγή ορισμένους πιο αξιόπιστους μεν δείκτες σε σχέση με την έρευνα της ΕΚΠΟΙΖΩ που καταλήγουν ωστόσο στα ίδια συμπεράσματα[7].

Για παράδειγμα, στο ερώτημα «μπορεί το νοικοκυριό σας να διατηρήσει το σπίτι σας κατάλληλα ζεστό;» η Ελλάδα είχε το 2016 το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό αρνητικών απαντήσεων, 29,1%(!), μετά τη Βουλγαρία (39,2%), κι ενώ ο μέσος ευρωπαϊκός όρος ήταν μόλις 8,7%. Αξίζει μάλιστα να δούμε ότι μόλις το 2010 το ποσοστό των αρνητικών απαντήσεων στην Ελλάδα ήταν το μισό: μόλις 15,4%, που κι αυτό μάλιστα ήταν υψηλότερο από το μέσο ευρωπαϊκό (9,5%)! Εκεί που ωστόσο η Ελλάδα κρατάει τα πρωτεία είναι στο κριτήριο των απλήρωτων λογαριασμών. Στην Ελλάδα το 42,2% των ερωτηθέντων το τελευταίο 12μηνο είχε απλήρωτο λογαριασμό ηλεκτρικού στην κύρια κατοικία του! Ο μέσος ευρωπαϊκός όρος ήταν μόλις 8,1%, στην επόμενη μετά την Ελλάδα χώρα, τη Βουλγαρία, απλήρωτους λογαριασμούς είχε το 31,7% των νοικοκυριών. Δεν κινδυνεύει επομένως εύκολα η πρωτιά μας!

Πρέπει να τονίσουμε ότι και το 2010 η ελληνική επίδοση στους απλήρωτους λογαριασμούς λόγω οικονομικών δυσκολιών ήταν υπερδιπλάσια της μέσης ευρωπαϊκής: 18,8% έναντι 9,1%! Τέλος, υπάρχει ένα ακόμη κριτήριο που μαρτυρά την έκταση που έχει προσλάβει η ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα• είναι τα σπίτια που δε δροσίζονται επαρκώς το καλοκαίρι: 34% του συνόλου το 2012 όταν ο μέσος ευρωπαϊκός όρος ήταν 19,2%. Δεν περνάει μάλιστα απαρατήρητο ότι ενώ από το 2007 ως το 2012 τα σπίτια χωρίς air condition στην Ευρώπη μειώθηκαν (19,2% του συνόλου από 25,8%) στην Ελλάδα αυξήθηκαν: 34% από 29,4%! Όλη η κοινωνική οπισθοδρόμηση που συνέβη στην Ελλάδα ελέω μνημονίων, και σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη, σε τέσσερα ποσοστά… 

Οι επιδόσεις της Ελλάδας στην ενεργειακή φτώχεια που δεν αφορούν μόνο το παρελθόν και το παρόν, με δεκάδες χιλιάδες παιδιά για παράδειγμα ανήμπορα να διαβάσουν ελλείψει ηλεκτρικού ρεύματος, αλλά και το μέλλον καθώς θα προκαλέσουν σοβαρότατα προβλήματα υγείας, αναδεικνύουν τη σημασία που είχε στην έκρηξη της ενεργειακής φτώχειας η μείωση των εισοδημάτων και η άνοδος των τιμών του ρεύματος. 

Σε ό,τι αφορά τα εισοδήματα το μνημονιακό αποτύπωμα παραμένει ανεξίτηλο ακόμη και τώρα που τα προγράμματα δανεισμού αποτελούν παρελθόν. Με μια μέση μείωση μισθών, ημερομισθίων και συντάξεων κατά 40% και την ανεργία ακόμη και τώρα να είναι στα διπλάσια επίπεδα από την εποχή πριν την κρίση, ενώ επίδομα ανεργίας παίρνουν λιγότεροι από το 20% των ανέργων, είναι εμφανές ότι ο λογαριασμός του ρεύματος ήταν ο τελευταίος που θα πληρωνόταν. Προείχε και προέχει το σούπερ μάρκετ, τα φροντιστήρια των παιδιών, τα έξοδα μετακίνησης, κ.ο.κ. Δεν είναι μάλιστα ελληνικό φαινόμενο. Ευρείας έκτασης έρευνες δείχνουν την αρνητική σχέση που διατηρεί το εισόδημα του νοικοκυριού με την ενεργειακή φτώχεια[8]: Όσο αυξάνεται το εισόδημα τόσο μειώνεται η ενεργειακή φτώχεια και το αντίστροφο. Πιο ευάλωτες δε, αποδεικνύονται οι γυναίκες. 

Κι αν από την μια ήταν η συμπίεση των εισοδημάτων, από την άλλη είναι η άνοδος των τιμών του ρεύματος, άμεσο αποτέλεσμα της ιδιωτικοποίησης της αγοράς ενέργειας όπως προωθείται κι εν μέρει συγκαλύπτεται κι εξωραΐζεται από την εγκατάλειψη της λιγνιτικής παραγωγής και την όλο και ταχύτερη εισαγωγή στο ενεργειακό μίγμα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Με άλλα λόγια, η ενεργειακός πλούτος της κοινωνίας κι η ενεργειακή επάρκεια κι αξιοπρέπεια πολιτών και νοικοκυριών συνετρίβη στις Συμπληγάδες της φτωχοποίησης της κοινωνίας και της ιδιωτικοποίησης της ενέργειας. 

Στην Ελλάδα τα τελευταία 15 χρόνια η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος τριπλασιάστηκε, με κύριο κι όχι αποκλειστικό ελκυστήρα ανόδου των τιμών στους λογαριασμούς το Ειδικό Τέλος Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων (ΕΤΜΕΑΡ), που είναι το χρηματοδοτικό εργαλείο επιδότησης των ανανεώσιμων πηγών από τους καταναλωτές σε μια εποχή μάλιστα που κάθε είδους επιδότηση στην παραγωγή αποτελεί αντικείμενο διαπόμπευσης ως απομεινάρι της …Σοβιετίας. Εξαίρεση αποτελούν οι τράπεζες κι οι ΑΠΕ, με τις τελευταίες δε να εισπράττουν επιδότηση όχι μόνο για την παραγωγή αλλά και την εγκατάστασή τους. Η τιμή του ΕΤΜΕΑΡ αυξήθηκε από 0,3 ευρώ /MWH στα 30 ευρώ ή 9.500%. Σε αυτό το πλαίσιο η πτώση της τιμής των φωτοβολταϊκών από το 2009 ως το 2017 κατά 75% ή η άνοδος της απόδοσής τους είναι προφανές ότι δε παράγει κανένα μετρήσιμο αποτέλεσμα. Εξ ίσου θεαματική ήταν κι η αύξηση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο πετρέλαιο από 21 ευρώ το χιλιόλιτρο το 2009 στα 280 ευρώ (1.344%) με στόχο, υποτίθεται, την πάταξη της φοροδιαφυγής και του λαθρεμπορίου, τα οποία ωστόσο παραμένουν στο ύψος τους, όπως και οι φόροι… Παραπέρα, η άνοδος της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος για τους καταναλωτές προωθείται από τις δημοπρασίες (ΝΟΜΕ) που στέλνουν εκτός Ελλάδας ως εξαγωγές το φθηνό λιγνιτικό ρεύμα και την υπό εξέλιξη ιδιωτικοποίηση της λιγνιτικής παραγωγής, που θα δώσει στους ιδιώτες τα λιγνιτικά εργοστάσια[9]

Δεν είναι μόνο στη χώρα μας που η μετάβαση στην λεγόμενη μετα-λιγνιτική εποχή τίναξε τα τιμολόγια στα ύψη.  Στη Γερμανία,  οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας από το 2006 ως το 2016 κατά τη διάρκεια της συνεχούς προώθησης της ηλιακής και αιολικής ενέργειας αυξήθηκαν κατά 51%, στη Δανία από το 1995, όταν ξεκίνησε να αναπτύσσει αιολικά πάρκα οι τιμές αυξήθηκαν πάνω από 100%, κοκ[10]. Ενδιαφέρον έχει πώς η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση αρκετά έγκαιρα αναγνώρισε ως άμεσο αν και ανεπιθύμητο αποτέλεσμα της ενεργειακής μετάβασης και των πολιτικών ιδιωτικοποίησης την ενεργειακή φτώχεια. Από το 2009 κιόλας, πριν καν υπάρξει ένας ενιαίος ορισμός της ενεργειακής φτώχειας, στο πλαίσιο της προώθησης του λεγόμενου Τρίτου Ενεργειακού Πακέτου καλούνται τα κράτη μέλη να προστατεύσουν τους ευάλωτους πολίτες, προβλέποντας το τσουνάμι που θα ερχόταν. Το ίδιο και στην Ελλάδα: ο όρος εισάγεται πρώτη φορά στην ελληνική νομοθεσία με το Ν. 4001/2011, «για τη λειτουργία των Ενεργειακών Αγορών Ηλεκτρισμού και Φυσικού Αερίου»[11] που ενσωματώνει στο εθνικό δίκαιο οδηγία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου του Τρίτου Ενεργειακού Πακέτου. Μετά βεβαιότητας περισσότερο μηχανικά και λιγότερο συνειδητά κι εδώ εν τούτοις οι ενεργειακές αγορές ήρθαν χέρι – χέρι με την «ενεργειακή πενία» όπως είναι όρος που επιλέγεται…  Κι η αλήθεια είναι ότι από το 2015 και μετά έχει εφαρμοσθεί ένα ατελείωτο μωσαϊκό μέτρων για την διευκόλυνση εκείνων των νοικοκυριών που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της ενεργειακής φτώχειας, με κομμένες τις συνδέσεις και τις φιάλες υγραερίου να μετατρέπονται σε από μηχανής Θεό: επιδόματα πετρελαίου θέρμανσης, κοινωνικά τιμολόγια (που επιβαρύνουν όμως τους καταναλωτές), επανασυνδέσεις, ευνοϊκοί διακανονισμοί και άλλα πολλά μέτρα που λειτουργούν ωστόσο σαν σταγόνα στον ωκεανό, έστω κι αν πρόσκαιρα ευνοούν χιλιάδες φτωχούς. Σε μια εποχή που οι μεγαλοστομίες για μετατροπή της Ελλάδας σε ενεργειακό κόμβο περισσεύουν και τα γεωτρύπανα σε Δυτική Ελλάδα και Κρητικό υπόσχονται ένα μέλλον πλούσιο από μαύρο χρυσό, η πτώση των εισοδημάτων και η ιδιωτικοποίηση/απολιγνιτοποίηση της παραγωγής ενέργειας αποδεικνύονται μόνιμη πηγή ενεργειακής φτώχειας και κοινωνικής οπισθοδρόμησης.

[1] ΕΚΠΟΙΖΩ, Δελτίο Τύπου: Αποτελέσματα έρευνας: «Γνωρίζεις τι ξοδεύεις για το  ηλεκτρικό ρεύμα;», 5 Δεκεμβρίου 2018, https://www.ekpizo.gr [τελευταία πρόσβαση: 24/2/2019].

[2] Boardman B. (1991), Fuel Poverty: From Cold Homes to Affordable Warmth, London: Belhaven Press. 

[3] Energy Poverty, Study for the ITRE Committee (2017), Directorate – General for Internal Policies, European Parliament.

[4] International Bank for Reconstruction and Development (IBRD), International Energy Agency (IEA) (2017), Sustainable Energy for All Global Tracking Framework Progress towards Sustainable Energy 2017. Washington (DC): The World Bank.

[5] Droppa G. & Vajnai A. (2018) Solving Energy Poverty could be one of the biggest achievements of the 21st century, Transform! Europe, ePaper, www.transform-network.net

[6] Ιορδανίδου Σ. (2018), Σε διαρκή πόλεμο η δημοσιογραφία, περ. Δημοσιογραφία τ. 16, χειμώνας 2018, σελ. 21.

[7] Thomson H. & Bouzarowski (2018) Addressing Energy Poverty in the European Union: State of Play and Action, EU Energy Poverty Observatory, European Commission.

[8] Bollino C. A. & Botti F. (2017) Energy poverty in Europe: A multidimensional approach, PSL Quarterly Review, vol. 70 n. 283, 473-507.

[9] Βατικιώτης Λ. (2018) Η λιγνιτική παραγωγή στους ιδιώτες, τα τιμολόγια στα ύψη, περ. Δημοσιογραφία τ. 17 άνοιξη – καλοκαίρι 2018, σελ. 18-23.

[10] Βλάχος, Θ. Ρούμπος, Χρ. Αντζουλάτος Β. (2019) Η αναγκαιότητα διατήρησης του λιγνίτη στο μείγμα καυσίμων της χώρας, Σύνδεσμος Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων, newsletter – ηλεκτρονική ενημέρωση [τελευταία πρόσβαση: 24/2/2019]

[11] Βαταβάλη Φ. & Χατζηκωνσταντίνου Ε. (2018), Γεωγραφίες της ενεργειακής φτώχειας στην Αθήνα της κρίσης, Εκδ. angelus novis.

 

Advertisements

και στο βάθος ,νέα εταιρία ..Μ.Καδογλου

 

Το ερώτημα όλων βέβαια είναι «τι θα γίνει με τις Σκουριές»; Έστω και αν δεν τεθεί ζήτημα νέας σύμβασης, οι Σκουριές χρειάζονται νέα περιβαλλοντική και τεχνική αδειοδότηση διότι η υπάρχουσα ΚΥΑ ΕΠΟ 201745/2011 δεν καλύπτει τις εκτεταμένες ουσιώδεις αλλαγές στο σχεδιασμό του έργου στις οποίες μονομερώς έχει προβεί η Eldorado Gold και έχει ανακοινώσει στα διεθνή χρηματιστήρια (δείτε σχετικά εδώ). Οι αλλαγές αυτές περιλαμβάνουν αύξηση της διάρκειας της επιφανειακής εξόρυξης και μια νέα μέθοδο απόθεσης αποβλήτων που – όπως και η προηγούμενη που εγκαταλείφθηκε – δεν έχει τεκμηριωθεί ότι μπορεί να εφαρμοστεί με ασφάλεια.

Ακόμα και ΑΝ και ΟΤΑΝ οι διαδικασίες αδειοδότησης ολοκληρωθούν, οι Σκουριές είναι ένα πολύ «μεγάλο» project για τα δεδομένα της Eldorado. Όπως η ίδια η εταιρεία ανακοινώνει, απαιτούνται άλλα 700 εκατ. δολάρια για να ολοκληρωθούν τα έργα και να τεθεί το μεταλλείο στην παραγωγή. Τα ταμειακά της διαθέσιμα είναι μόλις 120 εκατ. δολάρια και προορίζονται για τα μεταλλεία που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία. Παράλληλα, έχει και ένα χρέος 449 εκατ. δολάρια. (Σημείωση: Τα 400 εκατ. δολάρια που η Eldorado τελικά δεν επένδυσε στην Τουρκία και η Λέττα Καλαμαρά στη Ναυτεμπορική φαντασιώνεται ότι «μπορεί να κατευθυνθούν στην Ελλάδα», στην πραγματικότητα είναι αέρας κοπανιστός. Δεν υπάρχουν. Δεν υπήρχαν ποτέ. Η Eldorado θα έπρεπε να τα δανειστεί για να τα επενδύσει στο Kisladag και αυτός είναι ο λόγος που τελικά αποφάσισε να μην το κάνει).

Η χρηματοδότηση των Σκουριών θα απαιτούσε τραπεζικό δανεισμό, έκδοση ομολόγων, αύξηση κεφαλαίου, κοινοπραξία με άλλη εταιρεία ή συνδυασμό τους. Αλλά το ποσό είναι πολύ μεγάλο, ίσο περίπου με τη μισή σημερινή κεφαλαιοποίηση της Εldorado. Επιπλέον καμμία τράπεζα ή άλλη εταιρεία δεν πρόκειται να πλησιάσει ένα ήδη κακόφημο project αν δεν είναι ΟΛΕΣ οι εκκρεμότητες λυμένες και αν δεν είναι απολύτως ξεκάθαρο ποιες είναι οι υποχρεώσεις που αναλαμβάνει.

Eκτιμούμε ότι η διοίκηση της Eldorado θα επιλέξει την πώληση συνολικά της εταιρείας δηλαδή την απορρόφησή της από άλλη μεγαλύτερη, όπως η ίδια είχε εξαγοράσει τη European Goldfields μερικά χρόνια νωρίτερα. Αυτός είναι κατά τη γνώμη μας ο λόγος που ζητάει τώρα πλήρη εκκαθάριση και απαλλαγή από τα «βαρίδια». Χωρίς νέα σύμβαση δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν οι Σκουριές. Η Eldorado καλλωπίζεται, παρφουμαρίζεται και ετοιμάζει την προίκα της προκειμένου να πλασαριστεί ως «νύφη» σε επίδοξους γαμπρους. H απάτη του flash smelting και η υπόσχεση «δημοσίου οφέλους» στους ιθαγενείς από την καθετοποίηση της παραγωγής βοήθησαν για να εξασφαλιστεί η Έγκριση Περιβαλλοντικών Όρων το 2011, αλλά τώρα το όλο σχέδιο πρέπει να περιοριστεί στα απολύτως απαραίτητα για να μπορέσει να πουληθεί στους νέους «επενδυτές». Οι άδειες που η νέα κυβέρνηση «καίγεται» να δώσει, θα ανεβάσουν την τιμή πώλησης.

AN τελικά κάποια εταιρεία εξορύξει τις Σκουριές – γιατί το έργο είναι πολλαπλά προβληματικό – το πιθανότερο είναι ότι αυτή δεν θα είναι η Eldorado.

Πόσο πραγματική είναι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή-Ο.Κουμαρελλας

Πόσο πραγματική είναι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, Όθωνας Κουμαρέλλας

Με αφορμή τον πρόσφατο καύσωνα στην Ευρώπη, το μπουρίνι στη Χαλκιδική και τις πυρκαγιές στη Σιβηρία και γενικότερα στον αρκτικό κύκλο, καθώς και τη «φιλολογία» περί λιώσιμου των πάγων, επανήλθε έντονη η συζήτηση περί της κλιματικής αλλαγής και της «υπερθέρμανσης» του πλανήτη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και γενικότερα. Ωστόσο, όλο και συχνότερα η κλιματική αλλαγή αποτελεί μέρος του πολιτικού λόγου των κομμάτων και των πολιτικών, στην προσπάθεια να δικαιολογηθούν σοβαρότατες ελλείψεις και αστοχίες στις εφαρμοζόμενες πολιτικές, όπως πχ πέρσι με την τραγωδία στο Μάτι. Όχι όμως μόνον γι’ αυτόν το λόγο, αλλά γενικότερα, προκειμένου να γίνουν αποδεκτές επαχθείς πολιτικές, που διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να αιτιολογηθούν (πχ πράσινοι φόροι).

Είναι λυπηρό να παρατηρεί κανείς την τεράστια σύγχυση που επικρατεί στους ανθρώπους γύρω από ένα τόσο σοβαρό ζήτημα. Ο φανατισμός μάλιστα που επιδεικνύεται από κάθε πλευρά, ενώ οι γνώσεις αποδεικνύονται ελλιπέστατες, δεν συμβάλλει καθόλου στο να ξεκαθαρίσουν λίγο τα πράγματα.

Κλιματική αλλαγή υπάρχει! Πάντα υπήρχε. Από τη στιγμή που δημιουργήθηκε η γήινη ατμόσφαιρα, οι κλιματολογικές συνθήκες στον πλανήτη βρίσκονται υπό συνεχή μεταβολή, επηρεαζόμενες από πληθώρα παραγόντων, που άλλους τους γνωρίζουμε και άλλους όχι, με κυριότερο τον «ζωοδότη» ήλιο. Υπήρξαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν, μέχρι ο πλανήτης να καταστραφεί, περίοδοι με ψυχρότερο συνολικά κλίμα και αντίστοιχες περίοδοι με θερμότερο. Κατ’ αυτές τις περιόδους οι αυξομειώσεις του όγκου και της έκτασης των παγετώνων υπήρξαν συχνές.

Η πιο ψυχρή περίοδος που «βίωσε» ο πλανήτης ονομάζεται, σύμφωνα με τους επιστήμονες, Κρυογενής παγετωνική περίοδος, και αναπτύχθηκε πριν 800-635 εκατομμύρια χρόνια πριν, όπου υπολογίζεται ότι οι παγετώνες έφταναν και κάλυψαν ακόμη και περιοχές του ισημερινού. Προφανώς η υποχώρησή τους στους πόλους δεν οφείλεται σε κάποιου είδους ανθρωπογενές αίτιο.

Σήμερα διάγουμε την «τεταρτογενή» περίοδο, όπως την ορίζουν οι επιστήμονες, που διαρκεί εδώ και 2,5 εκατομμύρια χρόνια. Αλλά και εντός των μεγάλων αυτών (κυκλικών ενδεχομένως) περιόδων υπάρχουν σημαντικές μεταβολές στις θερμοκρασίες κι αντίστοιχες επιρροές στις κλιματικές συνθήκες (εσωτερικές κυκλικές περίοδοι κλιματικής μεταβολής).

Με αδιαμφισβήτητα τα παραπάνω, όποιος σήμερα ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει κλιματική αλλαγή, απλά δεν ξέρει τι λέει, διότι η κλιματική (εν)αλλαγή είναι διαρκές φαινόμενο και δεν έχει να κάνει με την παρουσία του ανθρώπου πάνω στη γη.

Η ανθρωπογενής επίπτωση

Από τα μέσα του 19ου αιώνα, που υπάρχουν μετρήσεις με όργανα, παρατηρείται μια βαθμιαία αύξηση της μέσης θερμοκρασίας στην ατμόσφαιρα του πλανήτη, η οποία έχει επιταχυνθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Αν και οι μέθοδοι μέτρησης αμφισβητούνται, για την αύξηση αυτή της θερμοκρασίας ενοχοποιείται κυρίως η ανθρώπινη δράση με την καύση ορυκτών καυσίμων και την εκπομπή ως ρύπων στην ατμόσφαιρα κυρίως του διοξειδίου του άνθρακα (CO2).

Οι μετρήσεις δείχνουν ότι οι συγκεντρώσεις του CO2 στην ατμόσφαιρα έχουν αυξηθεί κατά περίπου 40% από την προβιομηχανική εποχή. Και με απόλυτους αριθμούς από τα 280 ppm (μέρη ανά εκατομμύριο μερών ατμοσφαιρικού αέρα) στα περίπου 400 ppm. Αντίστοιχες αυξήσεις έχουν παρατηρηθεί και στις συγκεντρώσεις άλλων αερίων του «θερμοκηπίου», όπως το μεθάνιο, το διοξείδιο του αζώτου κτλ.

Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την παρατηρούμενη αύξηση της θερμοκρασίας, έχει οδηγήσει τις τελευταίες δεκαετίες τόσο την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα σε «συναγερμό», όσο και σε προσπάθειες να περιοριστούν οι εκπομπές ρύπων, με στόχο τη σταθεροποίηση του κλίματος. Ενώ μια σειρά ακραία μετεωρολογικά φαινόμενα αποδίδονται ακριβώς σε αυτή την με ανθρωπογενή αίτια κλιματική αλλαγή.

Υπάρχει πραγματικά ευθύνη του ανθρώπου;

Μολονότι τα πράγματα φαίνονται απλά και λογικά, ότι με την ταχεία εκβιομηχάνιση ο άνθρωπος πυροδοτεί την κλιματική αλλαγή με κίνδυνο την καταστροφή της ζωής, όπως τη γνωρίζουμε τώρα στον πλανήτη, τα πράγματα δεν φαίνεται να είναι ακριβώς έτσι. Μεγάλη διαφωνία έχει προκύψει μεταξύ των επιστημόνων, που αφορά στο κατά πόσο είναι δυνατόν αυτή η παρατηρούμενη «υπερθέρμανση» με τις συνέπειες που προκαλεί, οφείλεται στις ανθρώπινες δραστηριότητες.

Είναι αλήθεια, ότι τα μοντέλα που χρησιμοποιούνται για να εκτιμήσουν και να προβλέψουν την κλιματική αλλαγή, αν δεν αγνοούν, υποτιμούν σε μεγάλο βαθμό άλλους παράγοντες που παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του κλίματος. Όπως πχ η έντονη ηλιακή δραστηριότητα με τις μεταπτώσεις της κτλ.

Αλλά και το γεγονός, ότι τα αέρια του θερμοκηπίου που ενοχοποιούνται για την υπερθέρμανση, αποτελούν μόνον ένα μικρό μέρος του συστήματος εγκλωβισμού της θερμότητας, με τους υδρατμούς (το νερό δηλαδή σε αέρια μορφή στην ατμόσφαιρα) -που αποτελούν το κύριο αέριο του θερμοκηπίου-, να φθάνουν έως και το 85% του συνόλου, με την απορρόφηση από αυτό της υπέρυθρης ακτινοβολίας και την ανάκλαση θερμότητας πίσω στη γη να ξεπερνά το 65%.

Αναρωτιούνται έτσι πολλοί, πως είναι δυνατό μια αύξηση κατά 40% στα ενοχοποιούμενα αέρια του θερμοκηπίου και ειδικά στο διοξείδιο του άνθρακα που αφορά μόνο στο 0,4% της γήινης ατμόσφαιρας, δηλαδή το υπερβάλλον 0,1% -εάν και αυτό ακόμη το 0,1% οφείλεται εξ ολοκλήρου στον άνθρωπο-, να προκαλεί τόσο σημαντικές αλλαγές στο κλίμα, όπως οι υπέρμαχοι του «αγώνα» κατά της κλιματικής αλλαγής ισχυρίζονται, αγνοώντας ή υποβαθμίζοντας, άλλες σημαντικές παραμέτρους.

Θα περάσουν ίσως πολλά χρόνια ακόμη για να κατανοήσουμε σε βάθος τις αιτίες του φαινομένου και να καταλήξουμε σε οριστικά συμπεράσματα. Δηλαδή το εάν ο άνθρωπος με την παραγωγή της ενέργειας που χρειάζεται καταναλώνοντας ορυκτά καύσιμα προκαλεί, ή έχει επιταχύνει, και σε ποιο βαθμό αυτήν την αυξητική τάση της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας του πλανήτη. Όμως φαίνεται να απέχει μακράν της αλήθειας ο ισχυρισμός ότι εάν ξαφνικά σταματήσει κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα, θα σταματήσει και η εξέλιξη του φαινομένου, έστω κι αν δεχθούμε ότι «πυροδοτήθηκε» από αυτήν τη δραστηριότητα.

Η «υστερία» για την «πράσινη» ανάπτυξη

Παρ’ όλα αυτά, συνοδές δράσεις φαίνεται ότι επηρεάζουν, όπως η εκτεταμένη αποψίλωση των τροπικών δασών -που όμως αυτή έχει αντιστραφεί τα τελευταία χρόνια με αύξηση της δασοκάλυψης μέσω του αναπτυσσόμενου greening effect οφειλόμενο κι αυτό στην αύξηση του CO2. Καθώς επίσης, η υπερβολική χρήση φυτοφαρμάκων και εντομοκτόνων η εκτεταμένη χρήση πλαστικού και τόσα άλλα.

Όλα αυτά επηρεάζουν κατά πολύ τα οικοσυστήματα και είναι λογικό να υποθέσει κανείς, ότι το σύνολο όλων αυτών των ανθρώπινων δράσεων, με προεξάρχουσα τη χρήση ορυκτών καυσίμων, έχουν αντίστοιχη επίπτωση και στο κλίμα γενικότερα. Έτσι, θα ήταν εξαιρετικά αφελές να θεωρηθεί, ότι ο άνθρωπος δεν έχει την παραμικρή ευθύνη, ανεξάρτητα εάν αυτή είναι μικρή, ή μεγάλη. Αποτελεί σε κάθε περίπτωση «επιβαρυντικό» παράγοντα.

Ωστόσο, η παρατηρούμενη κλιματική αλλαγή έδωσε όντως την ευκαιρία να στηθεί μια τεράστια βιομηχανία δήθεν «πράσινης» ανάπτυξης, που αποφέρει τεράστια κέρδη, γι’ αυτό και διαφημίζεται αναλόγως. Ενώ δεν λείπουν καθόλου τα χρηματοδοτούμενα από ύποπτες πηγές κινήματα που υπερασπίζονται με φανατισμό την υπόθεση αυτή.

Αλλά και απογοητευμένοι αριστεροί, που θεωρούν το θέμα ως χρυσή ευκαιρία για να «αντεπιτεθούν», εκφράζοντας τα αντικαπιταλιστικά τους ιδεολογήματα, μπαίνουν σταδιακά μπροστά, αντιλαμβανόμενοι ότι το οικολογικό κίνημα έχει μέλλον. Όμως, τεράστια είναι τα κεφάλαια που επενδύονται και ακόμα μεγαλύτερα τα κέρδη, καθώς και η προπαγάνδα που χρησιμοποιείται προς τούτο. Και αυτό επίσης είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός.

Όμως δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά στο πλαίσιο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Μας αρέσει δεν μας αρέσει! Ωστόσο φαίνεται, ότι μέχρι να πάψουν οι καπιταλιστές να μας πουλούν ακόμη και το… σκοινί που θα τους κρεμάσουμε και την… ανατροπή του καπιταλισμού έχουμε πολύ δρόμο ακόμη.

Η αξιοπιστία το ζητούμενο

Αυτό όμως είναι εντελώς διαφορετικό θέμα από το να ξορκίζουμε το «κακό» και να αρνούμεθα την πραγματικότητα ενός καθόλα φυσικού φαινομένου, που εξελίσσεται ερήμην μας, είτε κάποιες ανθρώπινες δράσεις το επηρεάζουν επιταχύνοντάς το, είτε όχι. Είτε συνέβαλαν στην πυροδότησή του, είτε όχι. Είτε αυτή η συμβολή αφορά στο 1, στο 5, ή στο 50% της εξέλιξης του φαινομένου, διότι ο ισχυρισμός για αποκλειστική ευθύνη του ανθρώπου, λογικά είναι χλωμός και δεν έχουν παρουσιαστεί μέχρι στιγμής αξιόπιστα στοιχεία που να το αποδεικνύουν, όπως -όμως- συμβαίνει και το αντίστροφο από την πλευρά των αρνητών.

Με τη λογική να απουσιάζει κι αυτή τη φορά, για ένα τόσο σπουδαίο ζήτημα που αφορά στην ίδια την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού. Όποιος έχει στοιχειώδη επαφή με την επιστήμη και τον τρόπο που εκπονούνται οι χρηματοδοτούμενες μελέτες, αντιλαμβάνεται αμέσως την ελαστικότητα των κριτηρίων που λαμβάνονται υπ’ όψη, αν όχι και την προχειρότητα, με σκοπό να εκμαιευθούν τα επιθυμητά κάθε φορά συμπεράσματα. Έτσι και στο ζήτημα αυτό η αξιοπιστία αναδεικνύεται ως το κορυφαίο ζητούμενο.

Αντίστροφη μέτρηση για το ενεργειακό σοκ στη Δ.Μακεδονια

Σχέδιο αποποίησης ευθυνών από τις συνέπειες της «βραδυφλεγούς βόμβας του ΑΗΣ Αμυνταίου», που είναι έτοιμη να σκάσει, φαίνεται να αναζητεί η διοίκηση της ΔΕΗ. Τα πράγματα αυτή τη στιγμή, εάν δεν εμφανισθεί κάποιος από μηχανής θεός, έχουν ως εξής: Σε 32 ημέρες από σήμερα, οι δύο μονάδες του ΑΗΣ Αμυνταίου βγαίνουν από την πρίζα και από τον Νοέμβριο και μέχρι τον Μάιο του 2019 αρχίζουν να σβήνουν μία μία οι τέσσερις μονάδες του ΑΗΣ Καρδιάς. Αυτομάτως οι κάτοικοι Πτολεμαΐδας, Αμυνταίου και Φιλώτα θα βρεθούν μέσα στον χειμώνα χωρίς θέρμανση, αφού οι ανάγκες καλύπτονται με τηλεθέρμανση από τους δύο σταθμούς. Επίσης, περισσότεροι από 2.000 εργαζόμενοι θα είναι μετέωροι, ενώ πιέσεις θα δεχθεί και ένας μεγάλος αριθμός συνεργαζόμενων εταιρειών και εργαζομένων που κινούνται γύρω από τις λιγνιτικές δραστηριότητες της ΔΕΗ. 

Οι επιπτώσεις όμως δεν περιορίζονται στη Δυτική Μακεδονία. Η χονδρική τιμή του ρεύματος που διαμορφώνεται καθημερινά με βάση το λειτουργικό κόστος της μονάδας που θα μπει τελευταία στο σύστημα για να καλύψει τη ζήτηση (οριακή τιμή συστήματος) θα εκτοξευθεί στα ύψη, με το δυσμενέστερο σενάριο της ίδιας της ΔΕΗ να προβλέπει ακόμη και τα 300 ευρώ η μεγαβατώρα, την ανώτατη διοικητικά οριζόμενη τιμή, επηρεάζοντας ανάλογα τη λιανική τιμή ρεύματος. Αυτό γιατί οι αποσβεσμένοι σταθμοί της ΔΕΗ, όπως το Αμύνταιο, έχουν χαμηλό λειτουργικό κόστος και μπαίνοντας στο σύστημα συγκρατούν την οριακή τιμή.

Μέχρι το 2021, που προβλέπεται να μπουν στο σύστημα τα 660 MW της Πτολεμαΐδας 5, οι όποιες ελλείψεις σε ενέργεια θα καλύπτονται από εισαγωγές, παράγοντας που επίσης θα επηρεάσει τις τιμές ρεύματος, ενώ σε συνθήκες κρίσης στην τροφοδοσία της ευρωπαϊκής αγοράς, όπως για παράδειγμα πέρυσι το δίμηνο Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου, δεν αποκλείονται ακόμη και μπλακ άουτ. Το εφιαλτικό αυτό σενάριο είναι αποτέλεσμα της ολιγωρίας της διοίκησης της ΔΕΗ και της κυβέρνησης να δώσουν λύση σε ένα ζήτημα που ήταν γνωστό από το 2014.

Από τις πιο ρυπογόνες

Οι δύο μονάδες του ΑΗΣ Αμυνταίου όπως και οι τέσσερις μονάδες του ΑΗΣ Καρδιάς, από τις πιο ρυπογόνες της Ευρώπης, λειτουργούν από το 2016 σε καθεστώς περιορισμένης λειτουργίας 17.500 ωρών λόγω ρύπων, κατά παρέκκλιση της Οδηγίας 2010/75/ΕΕ. Σε αυτό το διάστημα η ΔΕΗ έπρεπε ή να προχωρήσει σε αναβάθμιση των μονάδων επενδύοντας σημαντικά ποσά ώστε να πάρουν νέα παράταση ζωής ή τουλάχιστον να διαχειριστεί την κατανομή των ωρών λειτουργίας τους με τρόπο που να διασφαλίζεται η τηλεθέρμανση, δηλαδή να τις λειτουργεί χειμερινούς μήνες, ώστε να τις κρατήσει εν ζωή μέχρι και το 2023 που λήγει η εξαίρεση. Η αναβάθμιση κατέστη απαγορευτική εξαιτίας της επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης της ΔΕΗ. Και ενώ το 2016 ο ΑΗΣ Αμυνταίου είχε καταγράψει ήδη 6.000 ώρες λειτουργίας και η Ε.Ε. επέστησε την προσοχή στην ελληνική πλευρά για κατανομή των ωρών υπέρ της χειμερινής περιόδου, η ΔΕΗ συνέχισε να βάζει στο σύστημα τις μονάδες και το καλοκαίρι. Το αποτέλεσμα ήταν ο χρόνος λειτουργίας τους να εξαντλείται, τελικά, πολύ νωρίτερα από το όριο του 2023 που έθεσε η Κομισιόν. Μπροστά στο διαφαινόμενο αδιέξοδο και ενόψει του προγράμματος αποεπένδυσης, η ΔΕΗ αρχικά επιχείρησε, χωρίς αποτέλεσμα, να εντάξει το Αμύνταιο στο πακέτο πώλησης λιγνιτικών μονάδων. Στη συνέχεια άρχισε να διαπραγματεύεται με την Ε.Ε. νέα παράταση της εξαίρεσης. Αν και η Ε.Ε. είχε απορρίψει το αίτημα της ΔΕΗ και του υπ. Ενέργειας Γ. Σταθάκη από τον Φεβρουάριο, τόσο αυτός όσο και ο επικεφαλής της ΔΕΗ δεσμεύονταν έναντι των κατοίκων της περιοχής ότι η τηλεθέρμανση θα διασφαλισθεί με κάθε τρόπο.

Η αγωνία της βιομηχανίας

Ολο αυτό το διάστημα, η ενεργοβόρος βιομηχανία παρακολουθούσε με αγωνία τις εξελίξεις γύρω από το Αμύνταιο, λόγω των δυνητικών επιπτώσεων στην τιμή του ρεύματος. Με αυτή την αγωνία συνδέεται η πρόταση που κατέθεσε στη ΔΕΗ και δημοσιοποίησε επισήμως ο όμιλος Μυτιληναίου στις αρχές Ιανουαρίου προς τη διοίκηση τη Επιχείρησης για την ανάληψη του κόστους επένδυσης αναβάθμισης του Αμυνταίου, προσφέροντας 110 εκατ. ευρώ, με αντάλλαγμα την παράταση της υφιστάμενης σύμβασης με την Αλουμίνιον. Με την πρόταση που διασφάλιζε χαμηλό και σταθερό μακροχρόνια κόστος ενέργειας συνολικά για την ενεργοβόρα βιομηχανία συντάχθηκαν και άλλες εταιρείες, μεταξύ των οποίων και ο όμιλος Βιοχάλκο. Η δημόσια απάντηση της ΔΕΗ στην πρόταση αυτή ήταν ότι έχει δεχθεί δύο ακόμη επενδυτικές προτάσεις, της Τέρνα και του ομίλου Κοπελούζου, τις οποίες θα εξετάσει για να προχωρήσει σε διαγωνισμό. Ετσι, οι μήνες και τα χρόνια πέρασαν και διαπιστώνοντας ότι οι ώρες λειτουργίας του Αμυνταίου πλέον δεν επαρκούν ούτε μέχρι τέλος του 2019 που θα είναι έτοιμες οι νέες επενδύσεις βιομάζας για τηλεθέρμανση, ο κ. Παναγιωτάκης σε μια προσπάθεια μετάθεσης των ευθυνών ετοιμάζεται να καταθέσει νέο αίτημα παράτασης στην Ε.Ε., ελπίζοντας ότι ακόμη και εάν δεν γίνει αποδεκτό, θα μπορεί τουλάχιστον να την ενοχοποιήσει. 

Στο πλαίσιο αυτό, παρουσίασε στο Δ.Σ. την περασμένη εβδομάδα μελέτη για τις επιπτώσεις από τη λειτουργία των μονάδων στις 17.500 ώρες και στις 32.000 ώρες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που προσεκόμισε, στην πρώτη περίπτωση η οριακή τιμή του συστήματος θα αυξηθεί, στην ευνοϊκότερη περίπτωση κατά 12,5 ευρώ/MWh, ενώ σύμφωνα με το δυσμενέστερο σενάριο, η τιμή της θα φθάνει έως τη μέγιστη διοικητικά οριζόμενη τιμή των 300 ευρώ/Mwh

Η μείωση του λιγνίτη στο Εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα .Συνέπειες και Κίνδυνοι -Στ. Μποζινης

Δεν περνάει απαρατήρητη από κανέναν η προτεινόμενη μεγάλη μείωση του ποσοστού του Εθνικού μας καυσίμου, του Λιγνίτη, από το ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΛΙΜΑ, που βρίσκεται στη διαβούλευση, στο ιδιαίτερα χαμηλό νούμερο του 17% για το 2030.

Ηταν αναμενόμενο από όλους ότι το ποσοστό της συμμετοχής στο Ενεργειακό μείγμα θα μειωνόταν , όσο αναπτύσσονται οι ΑΠΕ. Στο 1ο Περιφερειακό συνέδριο της Δ. Μακεδονίας πέρυσι και σε συνάντηση όλων των φορέων με τον Υπουργό του ΥΠΕΝ ανακοινώθηκε επίσημα ότι στόχος της κυβέρνησης είναι να κρατήσει σε ικανό ποσοστό το λιγνίτη στο μείγμα (βέβαια με συμμόρφωση και αναβάθμιση των Μονάδων της παραμένουσας Θερμικής-λιγνιτικής Ισχύος) δηλαδή στο 28%. Το 17% ξεφεύγει από κάθε λογικό όριο για λόγους Εθνικής και Ενεργειακής ασφάλειας.

Επειδή η παράθεση πολλών πινάκων είναι κουραστική και πολλές φορές ακατάληπτη από μη ειδικούς, θα γίνει μόνο μια συγκριτική προσέγγιση μεταξύ της χώρας μας και της Γερμανίας, που όπως και να το κάνουμε αποτελεί τον οδηγό της Ευρωπαικής Ηλεκτρικής αγοράς, έχοντας αναπτύξει όλες τις μορφές ενέργειας στο χαρτοφυλάκιό της και κυρίως τις ΑΠΕ, τα τελευταία 15 χρόνια. (Τα στοιχεία για τη Γερμανία έχουν ληφθεί από το Electricity map και μπορεί να διαφοροποιούνται ελαφρώς).

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ – ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΜΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΟ 2018

Η εικόνα της ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ

Η Γερμανία παρότι έχει γεμίσει το σύστημα της με ΑΠΕ –περίπου 60% της εγκατ. ισχύος- εξακολουθεί να καίει άνθρακα (22% της εγκατ. Ισχύος από λιγνίτη και 14% από άνθρακα) σε ποσοστό σήμερα άνω του 40%, καίγοντας περίπου 25% εγχώριο λιγνίτη και 15% εισαγόμενο λιθάνθρακα. Το Φ. αέριο συμμετέχει στο ετήσιο μίγμα με ποσοστό περίπου 14-15%. Ο λόγος απλός. Είναι εισαγόμενο και ακριβότερο.

Εγχώρια ¨καύσιμα¨ για τη Γερμανία (όπως και στην Ελλάδα) αποτελούν ο λιγνίτης και οι ΑΠΕ. Είναι λογικό να παραμένουν ακόμη στο σύστημα οι Λιγνιτικοί τους σταθμοί και να διαβάζουμε καθημερινά ότι οι Γερμανοί δε θα πιάσουν τους στόχους για το 2020. Παρ όλες τις προθέσεις λοιπόν και τις διακηρύξεις του Παρισιού έχουν μείνει πιο πολύ στα λόγια, διότι δεν είναι και τόσο πρόθυμοι να εξαρτώνται παραπάνω απ όσο χρειάζεται από το Ρώσικο Φ.Α. Πόσο μάλιστα που πρέπει να κλείσουν και τα Πυρηνικά τους εργοστάσια, που συμμετέχουν σε ποσοστό 10-12% ετησίως. Αν λοιπόν αναγκασθούν να μειώσουν κάτι ως προς το CO2 αυτό θα είναι ο εισαγόμενος λιθάνθρακας. Όπως και να το δούμε τα νούμερα δεν τους βγαίνουν . Παρότι οι ΑΠΕ έχουν αναπτυχθεί στο μέγιστο και συνεχίζουν να στρέφονται προς τα Υπεράκτια Αιολικά ( οι τελευταίοι τους διαγωνισμοί δείχνουν μια μεγάλη κόπωση κυρίως στα χερσαία Αιολικά, με αποχή σχεδόν των επενδυτών από αυτά), η ενεργειακή τους επάρκεια συχνά διασφαλίζεται από εισαγωγές, χωρίς να ξεχνάμε το χειμώνα του 2016-17., όπου οι ΑΠΕ (Αιολικα + Φ/Β) στη Γερμανία είχαν πέσει σε ποσοστό κάτω του 5% σε ημερήσια βάση και κάτω του 1% !! σε ωριαία, λόγω καιρικών συνθηκών και πλήρους άπνοιας. Είναι βέβαια διασυνδεδεμένοι με όλες τις γειτονικές χώρες, μπορώντας να εισάγουν όταν έχουν πρόβλημα και να εξάγουν τους μήνες που φυσάει, την περίσσεια (λόγω στοχαστικότητας και συνεπώς απόρριψης στο εγχώριό τους σύστημα ) κυρίως της αιολικής τους ισχύος.

Χωρίς να κάνουμε τους μάντεις είναι πολύ δύσκολο έως απίθανο να μειώσουν το γενικό μείγμα του άνθρακα στο ενεργειακό τους ισοζύγιο κάτω του 25% -28% το 2030. Όπως έκαναν μέχρι σήμερα, θα κοιτάξουν το συμφέρον τους, το κόστος της Βιομηχανίας τους και τις τοπικές κοινωνίες, που άλλες εξαρτώνται από την τεράστια Βιομηχανία του λιγνίτη και άλλες αντιδρούν στη συνεχή εγκατάσταση Αιολικών δίπλα τους (γι αυτό και η στροφή στα Υπεράκτια Αιολικά).

Η εικόνα της ΕΛΛΑΔΑΣ

Συγκριτικά παρότι το ποσοστό Εγκατεστημένης λιγνιτικής ισχύος σήμερα είναι το 22,5%, της συνολικής εγκατεστημένης, ίσο δηλαδή ποσοστό με αυτό της Γερμανία, όπως φαίνεται στον πίνακα, η συμμετοχή του Εθνικού μας καυσίμου το 2018 έχει περιορισθεί ήδη περί το 30%, ενώ ο άνθρακας στη Γερμανία σήμερα συμμετέχει με ποσοστό πάνω του 40%, όπως αναφέρθηκε.

Παρατηρώντας το ΕΣΕΚ διακρίνουμε ότι η πρόβλεψη-σχεδιασμός συμμετοχής του λιγνίτη πέφτει στις 9,3 TWh ετησίως το 2030 από 15 ΤWh το 2017 ήτοι στο 17% του μείγματος. Αυτό γίνεται θέτοντας:

  • υπερβολικούς στόχους που ξεπερνούν τους μέσους Ευρωπαικούς για το CO2 κατά πολύ

  • Θεωρώντας χωρίς οικονομική ανάλυση και με μόνο κριτήριο το λιγότερο CO2 που παράγει και όχι το κόστος στου, ότι το ενδιάμεσο καύσιμο για τη μετάβαση θα είναι το εισαγόμενο Φ. αέριο, μη υπολογίζοντας καν τα γεωπολιτικά ρίσκα με τους γείτονές μας (1) αλλά και την (2) καθ΄αυτού Ενεργειακή μας επάρκεια (2).

Για το (1) δε χρειάζεται ανάλυση. Η Τουρκία ελέγχει τους αγωγούς Φ.αερίου ανά πάσα στιγμή. (Παρεπιπτόντως καίει 42,5% άνθρακα).

Για το (2) είναι πλήρως αποδεδειγμένο εδώ και μια εικοσαετία, ότι και να φθάσουμε να έχουμε δεκάδες GW εγκατεστημένες ΑΠΕ ακόμη και …εκατοντάδες GW και με πλήρη διασπορά, όπως η Γερμανία, υπάρχουν περίοδοι του έτους αλλά και μέσα στην ημέρα που απλά δεν μπορούν να καλύψουν και να συμμετέχουν στο ενεργειακό μείγμα. Τη νύχτα, με άπνοια, με πολικό κρύο (όπως το χειμώνα 2016-17) οι ΑΠΕ συμμετείχαν ελάχιστα στην ενεργειακή ζήτηση και περάσαμε κρίση. Αν λοιπόν κλείσουν οι Θερμοηλεκτρικές Μονάδες και τα Ορυχεία μας, απλά δε θα υπάρχουν εφεδρείες και τα αποτελέσματα θα είναι τραγικά.

[ΑΠΕ. Εδώ πρέπει να γίνει μια αναγκαία παρένθεση, με χονδρικές προσεγγίσεις, διότι με το θέμα ασχολούνται χιλιάδες ειδικοί παγκοσμίως. Στους πίνακες του ΕΣΕΚ σελ. 215, για τη σταδιακή εικόνα της εγκατεστημένης Ισχύος ετών 2016-2040 παρατηρούμε το εξής: Εντάσσονται ΑΠΕ χρόνο με το χρόνο (με ετήσιο συντελεστή φόρτισης 25-27 % τα Αιολικά και 17,7 % τα Φ/Β, επί της ισχύος τους) και αποσύρεται Λιγνιτική ισχύς. Αυτή όμως η αναλογική αριθμητική απορρόφησης της Ισχύος των ΑΠΕ ισχύει μέχρι σήμερα, όπου η μέση ημερήσια ζήτηση ενέργειας στη χώρα είναι περί τα 6 GW. Σήμερα οι ΑΠΕ (Α/Γ και Φ/Β) συμμετέχουν με 16% στο ετήσιο μίγμα (9,1 TWh), με στόχο να φθάσουν στο 18% το 2020. Το 2018 η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ είναι περί τα 5 GW, δηλαδή το 83,3% (5/6), της μέσης ημερήσιας ζήτησης. Για το 2030 το μοντέλο του ΕΣΕΚ προβλέπει εγκατάσταση 13.3 GW ΑΠΕ ( 6,4 GW Αιολικά και 6,9 GW Φ/Β), ήτοι Ισχύ ίση με το 213% της μέσης ημερήσιας ζήτησης (6.24 GW) και παραγωγή 25.4 TWh ετησίως (περί το 48% του μείγματος). Να σημειωθεί ότι αυτό το -υπέρκορο σε ΑΠΕ- ποσοστό του 213% δεν έχει δοκιμασθεί σε καμία χώρα του κόσμου. Η αναλογική τους αύξηση στο μείγμα όσο εγκαθίστανται, λόγω της στοχαστικής και μεταβλητής έγχυσής τους, δεν είναι σίγουρη και το πιθανότερο να μη μπορεί να απορροφηθεί σε αυτά τα επίπεδα προσφοράς (ΑΠΕ) και ζήτησης συστήματος, λόγω συμφόρησης. Η απορριπτόμενη- πλεονάζουσα- ισχύς των ΑΠΕ θα υπερβαίνει το 20% σύμφωνα με μελέτες του ΕΜΠ. Μάλιστα η Φινλανδική εταιρεία WARTSILA μόλις χθες στην Αθήνα προειδοποίησε ότι το 40% της Αιολικής Ισχύος θα απορρίπτεται με το υπάρχον σύστημα Μονάδων Φ, Αερίου, που όπως γνωρίζουμε δεν είναι κατασκευασμένες ως Εφεδρείες άμεσης απόκρισης για τις ΑΠΕ.(προτείνοντας ουσιαστικά να τα ξαναστήσουμε όλα από την αρχή, προωθώντας τα συμφέροντά της, δηλαδή …πειράματα στου κασίδη το κεφάλι). Ούτε αυτή η πλεονάζουσα ενέργεια των ΑΠΕ θα μπορεί να εξάγεται ανά πάσα στιγμή. Πόσο μάλλον που δεν υπάρχουν ακόμη ικανά δίκτυα προς την Ευρώπη, που να μπορούν να τη δεχθούν.

(Παράδειγμα στη Γερμανία, παρότι η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ (Αιολικά+Φ/Β) είναι 102.5 GW, ήτοι το 145% της μέσης ημερήσιας ζήτησης (που είναι περί τα 70 GW), η συμμετοχή τους σήμερα στο ετήσιο μείγμα είναι 20% (έχουν χαμηλότερη απόδοση τα Φ/Β τους αλλά υψηλότερη τα Αιολικά τους. Η πλεονάζουσα Ηλ. Ενέργεια από ΑΠΕ είτε απορρίπτεται, είτε εξάγεται στην Κεντρική Ευρώπη).

Ο ΑΔΜΗΕ (Μελέτη επάρκειας 2013-20) για την Ελλάδα δέχεται Βαθμό Ωριαίας Αξιοπιστίας των Αιολικών κάτω του 10%. Και είναι λογικό όταν υπάρχουν ολόκληροι μήνες, όπως ο Ιούλιος του 2018, που ο μέσος μηνιαίος συντελεστής φόρτισής τους λόγω άπνοιας, ήταν μόνο 12 % (άρα το ελάχιστο Ωριαίο Ημέρας πολύ χαμηλότερο του 10%). Συνεπώς κατά τη γνώμη μας αυτή η προβλεπόμενη κατανομή εγκατεστημένης ισχύος των μονάδων (ΑΠΕ και οι υπόλοιπες) το 2030 στο ΕΣΕΚ, πιθανόν να μην επαρκεί και πάλι για την ενεργειακή μας ζήτηση και κυρίως για την ασφάλεια αιχμής. Η ασφάλεια επιτυγχάνεται μόνο όταν υπάρχουν επαρκείς Θερμοηλεκτρικές εφεδρείες. Η μαζική αποθήκευση ενέργειας από ΑΠΕ είναι πολύ μακρινός στόχος για τα σημερινά δεδομένα. Αν προβάλουμε μια νύχτα με ψύχος και άπνοια στο 2030 (δηλαδή με ελάχιστη συμμετοχή ΑΠΕ) του πίνακα του ΕΣΕΚ, θα διαπιστώσουμε ότι η παραγόμενη ισχύς και αν ακόμη δουλεύουν πλήρως όλες οι μονάδες λιγνίτη 2,7 GW, του Φ.Α. 5,4 GW και ένα ικανό μέρος των νερών, έστω 30% ήτοι 1,3 GW + 0,5 GW τα υπόλοιπα, δε θα επαρκεί, διότι πιθανόν η ζήτηση αιχμής να φθάνει τα +12 GW, όπως δέχεται ο ΑΔΜΗΕ στις μελέτες του και οι εισαγωγές δε θα μας καλύπτουν, οι οποίες μπορεί εκείνη την ώρα να είναι ελάχιστες, όπως συνέβη το χειμώνα του 2016-17. Συνεπώς οι Θερμικές Μονάδες θα πρέπει να είναι περισσότερες, δεδομένου ότι κάποιες μπορεί να βρίσκονται και εκτός λειτουργίας σε συντήρηση ή βλάβη. Εννοείται ότι τα Ορυχεία θα πρέπει να λειτουργούν και να μην έχουν κλείσει. Αυτό δείχνει το ιστορικό των τελευταίων δεκαετιών για τους χειμερινούς μήνες αλλά και σε μήνες με καύσωνα και όποιος θέλει μπορεί να κάνει μια αναδρομή στα στοιχεία και τις μελέτες Ενεργειακού προγραμματισμού του ΑΔΜΗΕ. Επίσης και το καλοκαίρι του 2015 είχαμε κρίση, λόγω αδυναμίας εισαγωγής Φ.Αερίου, την οποία ανέλαβαν να αντιμετωπίσουν οι Θερμοηλεκτρικές Μονάδες Λιγνίτη].

  • Καταδικάζοντας την πολύπαθη, από την προστατευόμενη μέχρι σήμερα και επιδοτούμενη ιδιωτική αγορά ηλεκτρισμού, ΔΕΗ, σε οικονομική δυστοκία, την ώρα που πάει να μπει μια σειρά στα οικονομικά της. Την ώρα που κάνει στροφή στις ΑΠΕ, σχεδιάζοντας ένα ισορροπημένο και ευέλικτο τελικό μείγμα, ικανό να επιβιώσει ως Επιχείρηση και να κρατήσει τις τιμές του ρεύματος, επ΄ ωφελεία του απλού πολίτη της Βιομηχανίας και της κοινωνικής προσφοράς. Επενδύσεις για την επόμενη δεκαετία ύψους 2 δις. στη Θερμοηλεκτρική παραμένουσα Ισχύ (ΠΤΟΛ V, αναβαθμίσεις ΑΗΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ και Α.ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ) θα βρίσκονται στον αέρα! Νέοι και ακριβά αναβαθμισμένοι σταθμοί θα υπολειτουργούν, με μόνο 3800 ώρες λειτουργίας το χρόνο!

  • Επιφανειακά Ορυχεία που δεν έχουν κλείσει τον κύκλο τους, στον αέρα, οδηγούνται σε ξαφνικό θάνατο, με κίνδυνο την απώλεια των ανοικτών κοιτασμάτων από αυταναφλέξεις με την πάροδο του χρόνου, με τεράστιες περιβαλλοντικές συνέπειες. Πολλοί αδαείς νομίζουν ότι τα επιφανειακά Ορυχεία ανοιγοκλείνουν σαν τα μαγαζιά.

  • Επίσης επιφάνειες δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων, που ενώ με τη συμμετοχή του λιγνίτη στο +28%, θα είχαν το χρόνο να αποκατασταθούν με οριζόντιες αποθέσεις, δίνοντας καλλιεργήσιμη γη, λίμνες κλπ στην περιοχή, τώρα με αυτή την απότομη υστέρηση ανάπτυξης των ορυχείων, μελέτες και προγράμματα δε θα προλάβουν να υλοποιηθούν, με αποτέλεσμα να μείνουν σε μεγάλο ποσοστό μόνο τα υπάρχοντα πρανή τους, που είναι μεν φυτεμένα με δένδρα, αλλά δεν αποτελούν προσοδοφόρα γη.

  • Εκτινάζοντας την ανεργία, γιατί ξαφνικά θα χαθούν χιλιάδες θέσεις εργασίας, τόσο από την καθαυτού δραστηριότητα της ΔΕΗ αλλά και από τις δορυφορικές εγχώριες εταιρείες, χωματουργικές, κατασκευαστικές κλπ γύρω από αυτήν.

  • Χωρίς να υπάρχει, παρόλες τις αρχικές σε αυτή τη φάση προσπάθειες από το κράτος και την Περιφέρεια, οριστικό και εφαρμόσιμο σχέδιο για την λιγνιτική απεξάρτηση-μετάβαση. Υπάρχουν σχεδιασμοί που ακόμη είναι στα χαρτιά και βέβαια αφορούν μονοψήφιο λογιστικά ποσοστό της τεράστιας οικονομικής αφαίμαξης για τη Δ. Μακεδονία. Μάλιστα μια ασθμαίνουσα οικονομικά ΔΕΗ με αυτό το πενιχρό μείγμα του 17%, δε θα μπορεί να ανταποκριθεί οικονομικά στην περιβαλλοντική αποκατάσταση της περιοχής, που θα είναι απότομη, τεχνικά απρόβλεπτη και κοινωνικά πιεστική.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

  1. Το ποσοστό του λιγνίτη θα πρέπει να παραμείνει στο +28% μέχρι το 2030, με νέες και αναβαθμισμένες περιβαλλοντικά Μονάδες, ώστε η χώρα να μην εξαρτάται περαιτέρω Ενεργειακά από εισαγόμενα καύσιμα (είμαστε ήδη η περισσότερο εξαρτημένη χώρα στην Ευρώπη). Τους στόχους του CO2 τους έχουμε ήδη πιάσει και θα συνεχίσουμε να τους πιάνουμε, με την ανάπτυξη όλων των μορφών ΑΠΕ που διαθέτουμε.

  2. Η ΔΕΗ θα μπορεί να εξισορροπεί αυτόνομα τα οικονομικά της και να καλύπτει τα πάγια έξοδα των νέων ή αναβαθμισμένων Θερμοηλεκτρικών της Μονάδων και των Ορυχείων. Ούτως ή άλλως θα συνεχίσει να αποτελεί τον Ενεργειακό Πυλώνα της χώρας.

  3. Κανείς στην Ευρώπη δεν μπορεί να τα αμφισβητήσει αυτά, γιατί το παράδειγμα της Γερμανίας είναι για μας οδηγός, χωρίς να αναφερθούμε στην Πολωνία, Τσεχία κ.α. που επιμένουν και παραμένουν βασικά στα Εθνικά τους ορυκτά καύσιμα σε ποσοστά 80% & 40% αντίστοιχα, εντάσσοντας Πυρηνικούς Σταθμούς για να αποφύγουν εξαρτήσεις από εισαγόμενα καύσιμα. Η αναφορά περί υπερκατανάλωσης άνθρακα στην Κίνα, Ινδία, Ρωσία, ΗΠΑ, Ιαπωνία, Αυστραλία, δεν συνάδει με τα στενά Ευρωπαικά όρια και στόχους. Αν δεν κοιτάμε όμως και γύρω μας στον πλανήτη κινδυνεύουμε να κατηγορηθούμε ως αιθεροβάμονες και αφελείς, ως Ευρωπαίοι και ιδίως οι Έλληνες, πριονίζοντας το κλαδί που καθόμαστε, πετώντας από το Ενεργειακό μείγμα το Εθνικό μας καύσιμο, σε βαθμό πέραν του Εθνικά επιτρεπτού, ¨τοις ‘κείνων ρήμασι πειθόμενοι¨. Υπερβαίνοντας και αυτούς τους Ευρωπαικούς στόχους για το CO2, συντασσόμενοι με αυτούς που δεν έχουν λιγνίτη να κάψουν και προωθούν άλλες μορφές ενέργειας, κατά το Εθνικό τους συμφέρον και των Βιομηχανιών τους, όπως οι Γάλλοι, Ισπανοί, Δανοί κ.α.

  4. Εμείς δε χρειαζόμαστε Πυρηνικά. Οι εγχώριοι όμως Υδρογονάθρακες θέλουν μια 15ετια για να αποδώσουν πολλούς καρπούς. Μέχρι τότε στο σύστημα χωράει και μια νέα Υπερσύγχρονη Μελίτη-2, όπως ανακοίνωσε και ο ίδιος ο Υπουργός ΥΠΕΝ.

  5. Το Εθνικό μας καύσιμο ο Λιγνίτης υπάρχει στη γη μας.

  • Έχουμε ήδη τις υποδομές και τη γνώση να τον χειριστούμε με σύγχρονα Περιβαλλοντικά αυστηρά πρότυπα, σε συνδυασμό με τις άλλες μορφές ενέργειας.

  • Έχουμε επενδύσει δις. Ευρώ που πρέπει να αποσβεσθούν.

  • Παράγει ανεξαρτησία, ανάπτυξη, εγχώρια υπεραξία και διατηρεί χιλιάδες πολύτιμες θέσεις εργασίας.

  • Δεν είναι ούτε ακριβό, ούτε φθηνό. Είναι απλά απαραίτητο, σίγουρο και ασφαλές.

Το συμβολικό ξεπούλημα της Ελλάδας -Β.Βιλιαρδος

.

Ο «εμπαιγμός» των Πολιτών φαίνεται καθαρά από τις δηλώσεις του υπουργού της ληστείας, σύμφωνα με τις οποίες η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΠΑ, των ΕΛΠΕ, της ΔΕΗ κοκ. έχει συμβολική σημασία – ενώ θα δώσει διεθνώς το μήνυμα πως η Ελλάδα είναι μία χώρα φιλική προς τις επενδύσεις! Με απλά λόγια πως η ληστεία είναι εκούσια, παρά το ότι τα έσοδα από το ξεπούλημα θα οδηγηθούν στα γερμανικά ταμεία – ενώ η Ελλάδα θα χάσει και τα μερίσματα που στηρίζουν τον προϋπολογισμό της, με αποτέλεσμα να πρέπει να συμπληρωθούν από αυξήσεις φόρων ή από μειώσεις δαπανών.

Ταυτόχρονα δεν θα έχει κανένα όπλο στη διάθεση της για να ανταπεξέλθει στο διεθνή ανταγωνισμό – ενώ φυσικά οι ξένοι μέτοχοι των δημοσίων επιχειρήσεων, εκτός του ότι θα μεταφέρουν τα έσοδα τους στο εξωτερικό, θα μπορούν να αυξήσουν κατά το δοκούν τις τιμές, εκτοξεύοντας στα ύψη τα κέρδη τους, σύμφωνα με τη διεθνή εμπειρία. Αντί λοιπόν να πρωτοστατήσει η κυβέρνηση στη δημιουργία μίας διακομματικής επιτροπής διεκδίκησης των πολεμικών επανορθώσεων που μας οφείλει η Γερμανία, έτσι ώστε να επιλυθούν «άπαξ και δια παντός» τα προβλήματα μας χωρίς να υφαρπαχθεί η δημόσια και η ιδιωτική μας περιουσία, συνεχίζει την πολιτική της υποτέλειας και των υποκλίσεων απέναντι στην καγκελάριο.

Ανάλυση

Η μέθοδος που επιλέγει η κυβέρνηση για τις ιδιωτικοποιήσεις, εκτός από τη συστηματική απαξίωση των κρατικών επιχειρήσεων όπως συμβαίνει με τη ΔΕΗ (άρθρο), έχει ως αφετηρία την αλλαγή της διοίκησης τους με την τοποθέτηση των «δικών της παιδιών» – ακόμη και αν οι επιτυχημένες διοικήσεις αντικαθιστούνται από αποτυχημένες, όπως στην περίπτωση των ΕΛΠΕ (ανάλυση). Στα πλαίσια αυτά, επόμενη στη σειρά είναι η αλλαγή ηγεσίας της Δημοσίας Επιχείρησης Αερίου (ΔΕΠΑ) – η οποία ανήκει κατά 65% στο δημόσιο, δηλαδή στο ΤΑΙΠΕΔ που έχει παραχωρηθεί στο ΥΠΕΡΤΑΜΕΙΟ, καθώς επίσης κατά 35% στα ΕΛΠΕ.

Εν προκειμένω θα αντικατασταθεί τόσο ο πρόεδρος, όσο και ο διευθύνων σύμβουλος – όπου ο τελευταίος δεν αλλάχθηκε στα ΕΛΠΕ, επειδή είναι της πλειοψηφικής μετοχικής πλευράς του κ. Λάτση, γνωστού ως «μνηστήρα» του Ελληνικού. Όσον αφορά δε τη μεταφορά τον ζημιών της EUROBANK στους Έλληνες φορολογουμένους και την ανάκτηση της αργότερα από την Fairfax, τις σχέσεις της οποίας με τον κ. Λάτση δεν γνωρίζουμε, υπενθυμίζουμε πως η συμμετοχή του κράτους μειώθηκε στο 1,4% – με τη βοήθεια ενός εντυπωσιακού τραπεζικού κόλπου και εις υγεία των κορόιδων (ανάλυση).

Απορεί βέβαια κανείς γιατί η κυβέρνηση θέλει να ιδιωτικοποιήσει μία εταιρεία με συνεχή άνοδο του τζίρου και της κερδοφορίας της (γράφημα, πηγή) – πόσο μάλλον όταν το φυσικό αέριο ως ενέργεια είναι το μέλλον, για περιβαλλοντικούς κυρίως λόγους. Εκτός αυτού, η Ελλάδα διαθέτει μεγάλα αποθέματα φυσικού αερίου στο θαλάσσιο υπέδαφος της – οπότε θα ήταν ανόητο να μην έχει στην ιδιοκτησία του αντίστοιχες επιχειρήσεις.

Επί πλέον, το καθαρό χρέος της ΔΕΠΑ ως προς το σύνολο των Ιδίων Κεφαλαίων της αφενός μεν είναι χαμηλό, αφετέρου μειώνεται συνεχώς (γράφημα) – οπότε ούτε από αυτήν την πλευρά υπάρχει λογική. Ο κ. Χατζηδάκης δε, ο οποίος φαίνεται πως έχει οριστεί από τους δανειστές ως ο εν λειτουργία εκκαθαριστής της Ελλάδας, υπηρετώντας τους πιστά και αδιαφορώντας για το μέλλον των Ελλήνων, δήλωσε δημόσια πως θα αλλάξει το σχεδιασμό της προηγούμενης κυβέρνησης – ότι δεν θα δρομολογήσει δηλαδή την ιδιωτικοποίηση μέσω της διάσπασης της ΔΕΠΑ σε δύο πλήρως ανεξάρτητες οντότητες (ΔΕΠΑ Εμπορίας και ΔΕΠΑ υποδομών), αλλά με τη δημιουργία μίας εταιρείας συμμετοχών, στην οποία θα υπαχθούν τρεις θυγατρικές (εκτός των προηγουμένων, η ΔΕΠΑ για διεθνή εγχειρήματα).

Στη συνέχεια θα εκχωρηθούν σε ιδιώτες ποσοστά από τις δύο πρώτες θυγατρικές, ενώ η τρίτη θα παραμείνει στο χαρτοφυλάκιο της εταιρείας συμμετοχών, η οποία θα εισαχθεί στο χρηματιστήριο – σύμφωνα με την πρόταση της Mc Kinsey που απορρίφθηκε από την προηγούμενη κυβέρνηση. Υπενθυμίζεται εδώ ότι το σχέδιο της προηγούμενης κυβέρνησης προέβλεπε τον πλήρη ιδιοκτησιακό διαχωρισμό της εμπορίας, καθώς επίσης των δραστηριοτήτων ανάπτυξης και λειτουργίας των δικτύων – με σκοπό την πώληση του 50,1% και του 14% αντίστοιχα (πολύ σωστά όσον αφορά τα δίκτυα που είναι απαράδεκτο να ιδιωτικοποιούνται).

Ο «εμπαιγμός» των Πολιτών πάντως φαίνεται καθαρά από τις δηλώσεις του υπουργού της ληστείας, σύμφωνα με τις οποίες η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΠΑ, των ΕΛΠΕ, της ΔΕΗ κοκ. έχει συμβολική σημασία – ενώ θα δώσει διεθνώς το μήνυμα πως η Ελλάδα είναι μία χώρα φιλική προς τις επενδύσεις! Με απλά λόγια πως η ληστεία είναι εκούσια, παρά το ότι τα έσοδα από το ξεπούλημα θα οδηγηθούν στα γερμανικά ταμεία – ενώ η Ελλάδα θα χάσει τα μερίσματα που στηρίζουν τον προϋπολογισμό της, με αποτέλεσμα να πρέπει να συμπληρωθούν από αυξήσεις φόρων ή από μειώσεις δαπανών.

Ταυτόχρονα δεν θα έχει κανένα όπλο στη διάθεση της για να ανταπεξέλθει στο διεθνή ανταγωνισμό – ενώ φυσικά οι ξένοι μέτοχοι των δημοσίων επιχειρήσεων, εκτός του ότι θα μεταφέρουν τα έσοδα τους στο εξωτερικό, θα μπορούν να αυξήσουν κατά το δοκούν τις τιμές, εκτοξεύοντας στα ύψη τα κέρδη τους, σύμφωνα με τη διεθνή εμπειρία (ανάλυση). Αντί λοιπόν να πρωτοστατήσει η κυβέρνηση στη δημιουργία μίας διακομματικής επιτροπής διεκδίκησης των πολεμικών επανορθώσεων που μας οφείλει η Γερμανία, έτσι ώστε να επιλυθούν «άπαξ και δια παντός» τα προβλήματα μας χωρίς να υφαρπαχθεί η δημόσια και η ιδιωτική μας περιουσία, συνεχίζει την πολιτική της υποτέλειας και των υποκλίσεων απέναντι στην καγκελάριο.

Ειδικά όσον αφορά τη ΔΕΠΑ, δεν υπάρχει καν η δικαιολογία των «διεφθαρμένων και αχόρταγων συνδικαλιστών», όπως στην περίπτωση της ΔΕΗ που κοστίζει σήμερα μόλις 541 εκ. € – λιγότερο δηλαδή από τα αλεξικέραυνα της, ενώ το σύνολο του ενεργητικού της είναι 14,1 δις €! (πηγή).

Επίλογος

Ολοκληρώνοντας, ανεξάρτητα από τρόπο που τελικά θα επιλεχθεί, θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο πως θα αποκρατικοποιηθούν σε πλειοψηφικό ποσοστό οι εμπορικές δραστηριότητες της επιχείρησης – ενώ  παραμένει ανοικτό το ενδεχόμενο να γίνει το ίδιο και με τα δίκτυα.

Η τελική απόφαση για το ποσοστό ιδιωτικοποίησης των υποδομών θα ληφθεί με κριτήριο την εισήγηση των συμβούλων αποκρατικοποίησης – οι οποίοι θα υποδείξουν εάν η εκχώρηση πλειοψηφικού ποσοστού πληροί στη συγκεκριμένη περίπτωση τις καλύτερες προϋποθέσεις για την προσέλκυση επενδυτών. Οι σύμβουλοι θα συνδράμουν επίσης στην επιλογή της κατάλληλης χρονικής συγκυρίας, στην οποία θα διενεργηθούν οι διαγωνισμοί – έτσι ώστε να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Ποιοι είναι αλήθεια αυτοί οι σύμβουλοι; Υπηρετούν τους δανειστές ή την Ελλάδα; Ποια είναι η θέση των Πολιτών για όλα όσα προβλέπεται να συμβούν; Συνειδητοποιούν πως παρόλα αυτά το δημόσιο χρέος θα παραμείνει σε μη βιώσιμα επίπεδα, ενώ οι ίδιοι και τα παιδιά τους θα καταντήσουν φθηνοί σκλάβοι χρέους σε μία χώρα που δεν θα τους ανήκει πια; Σωστά ισχυρίζεται η ΝΔ πως την ψήφισαν για να δρομολογήσει τα παραπάνω, υπό την προστασία του επιτελικού κράτους που ψήφισε; Οι απαντήσεις δεν είναι προφανώς δικές μας – αλλά όλων αυτών που παρακολουθούν το τέλος της χώρας τους από τους άνετους καναπέδες τους.

Ρούσβελτ ,Χίτλερ, Θάτσερ και Κλιματική Αλλαγή-η=Η εργαλειοποιηση της φύσης από την πολίτικη- Α. Φωσκολος

Ρούσβελτ, Χίτλερ, Θάτσερ και Κλιματική Αλλαγή - Η εργαλειοποίηση της φύσης από την πολιτική, Αντώνης Φώσκολος

Από τα τέλη του 17ου αιώνα μια ομάδα διασήμων ερευνητών (J. Fourier, L. Agassiz, J. Tyndall, S. Arrhenius και πάρα πολλοί άλλοι) προσπάθησαν να βρουν την αιτία που προκαλεί Κλιματική Αλλαγή. Τις αλλαγές στο κλίμα τις είχαν διαπιστώσει οι γεωλόγοι του Τεταρτογενούς, δηλαδή οι επιστήμονες που σπουδάζουν την παλαιοκλιματολογία. Η σκέψη τους πήγε στις αυξομειώσεις των συγκεντρώσεων του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακος που όμως δεν προερχόταν από την βιομηχανική δραστηριότητα και τους υδρογονάνθρακες.

Η Κλιματική Αλλαγή, λοιπόν, απασχολούσε την ανθρωπότητα πάνω από 200 χρόνια και δεν είναι φαινόμενο των τελευταίων 40 ετών, όπως το παρουσιάζουν οι περιβαλλοντολόγοι και οι πολιτικοί μας. Έτσι, οι επιστήμονες απεφάσισαν να στείλουν στην ατμόσφαιρα αερόστατα για 165 χρόνια, ήτοι από το 1800 μέχρι το 1965, που έπαιρναν δείγματα ατμοσφαιρικού αέρα από τέσσερις ηπείρους.

Εικόνα 11. Ενδείξεις διακυμάνσεων των συγκεντρώσεων του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακος τον 20ο αιώνα στο Βόρειο Ημισφαίριο. Άξιον παρατήρησης είναι οι συγκεντρώσεις του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακος 435ppm το 1822, 390 ppm το 1860 και 400 ppm το 1940, όταν δεν είχαμε βιομηχανική δραστηριότητα, Beck 2007.

Έκαναν 90.000 μετρήσεις και τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στις εικόνες 11 και 12.  Η εικόνα 11 δείχνει ότι οι χρονιές 1821, 1860 και το 1940 ήταν τρεις εποχές που είχαμε υψηλές συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, 435 ppm, 390 ppm και 400ppm αντιστοίχως και ταυτόχρονα υψηλές θερμοκρασίες.

Εικόνα 12. Μέση ετήσια θερμοκρασία της Ανταρκτικής από 5 τοποθεσίες βάση μετρήσεων ισοτόπων δ 18Οαπό το 1800 μ.Χ. έως το 2000 μ.Χ., Schneider et. al., 2006. Συσχέτιση με τις μετρήσεις του επιστήμονα Beck, 2007.

Αυτές οι δύο περίοδοι δεν μπορούν να συνδεθούν με το ατμοσφαιρικό διοξείδιο του άνθρακος, που παράγεται από την χρήση υδρογονανθράκων. Και τίθεται το ερώτημα μήπως το ατμοσφαιρικό διοξείδιο του άνθρακος είναι αποτέλεσμα της αύξησης της γήινης θερμοκρασίας και όχι η αιτία; Είναι η δεύτερη φορά που παρατηρείται αυτή η υστέρηση.

Εικόνα 13. Αμμοθύελλα (Dust Bowl or Dirty Thirties) κατά την περίοδο ξηρασίας στο Stratford, Texas, 1935. www.mccord. museum. qc.ca “Home Page”

Μεταξύ 1920 και 1940 είχαμε μια πολύ θερμή και ξηρή εποχή στην Γη, κάτι που πρέπει να θυμούνται όσοι γεννήθηκαν πριν το 1940. Η ξηρασία και άνοδος της θερμοκρασίας κατέστρεψαν τη γεωργία και την κτηνοτροφία σε ΗΠΑ και Ευρώπη (εικόνες 13 και 14). Αυτή η περίοδος ονομάστηκε «The Great Depression Years» και είχε οικονομικές και γεωπολιτικές επιπτώσεις. Άνοδο του Φραγκλίνου Ρούσβελτ σε ΗΠΑ και Χίτλερ στην Γερμανία.

Εικόνα 14. Πατέρας και τα δύο παιδία του κατά την διάρκεια αμμοθύελλας στο Cimaron County, Oklahoma, 1936. Φωτογραφία Arthur Rothstein. www.mccord. museum. qc.ca “Home Page”, Thematic.

Μετά το 1940 πέφτουν απότομα οι θερμοκρασίες με αποτέλεσμα να έχουμε βαρείς χειμώνες, γεγονός που συνέβαλε στο να χάσει ο Χίτλερ τον πόλεμο στην Ρωσία (εικόνα 15). Από το 1980 και μετά, μπαίνουμε σε μία περίοδο αύξησης της μέσης γήινης θερμοκρασίας, η οποία άρχισε από τους πολιτικούς να αποδίδεται στην χρήση των υδρογονανθράκων.

Συγκεκριμένα, η Θάτσερ, πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας, επειδή ήρθε σε μεγάλη αντίθεση με τους ανθρακωρύχους, οι οποίοι υποστήριζαν το Εργατικό Κόμμα, πλήρωσε τους επιστήμονες –και δυστυχώς αυτοί το δέχτηκαν– για να αποδείξουν ότι η χρήση του λιθάνθρακα στην ηλεκτροπαραγωγή θα καταστρέψει την ανθρωπότητα.

Διοξείδιο του άνθρακος και Κλιματική Αλλαγή

Τότε, η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα είχε αυξηθεί κατά 0,002% από την κανονική του, δηλαδή από τα 0,035% έφθασε στα 0,037%. Και ο κόσμος το πίστεψε. Όταν η Θάτσερ έχασε τις εκλογές το 1988, την σκυτάλη την πήραν ο ΟΗΕ, ένας επίσης πολιτικός οργανισμός. Αποτέλεσμα αυτής της τραγωδίας είναι να πολιτικοποιηθεί ένα πολύπλοκο και πολυπαραγοντικό φυσικό φαινόμενο, όπως είναι η Κλιματική Αλλαγή, σε μοχλό καταστροφής οικονομιών και κρατών.

Εικόνα 15. Ο βαρύτατος χειμώνας του 1942 που δοκίμασε βαρύτατα τις γερμανικές δυνάμεις στο Ρωσικό πεδίο των μαχών. Η Ρωσική αντεπίθεση.

Τη συνέχεια την γνωρίζουμε. Μπαίνουν σε αυτό το σκηνικό οι πολιτικοί. Πρώτος απ’ όλους, ο Αλ Γκορ, δημοσιογράφος αλλά και αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, που έχει επενδύσει πολιτικά στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Ο Αλ Γκορ είναι συνιδρυτής και πρόεδρος της Generation Investment Management και επίσης συνεργάτης στην εταιρία Kleiner Perkins, επικεφαλής της ομάδας λύσεων για την Κλιματική Αλλαγή. Επίσης, τη σκυτάλη πήρε ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν αλλά και η ΕΕ. Δηλαδή, πουθενά επιστήμη.

Το βασανιστικό ερώτημα παραμένει

Εικόνα 16. Η δημιουργία ηλιακών ανέμων ως αποτέλεσμα των ηλιακών εκρήξεων/ηλιακών κηλίδων και η επίδρασή τους στην γήινη μαγνητόσφαιρα και ατμόσφαιρα.

Ερώτημα: Έχουμε κλιματική αλλαγή; Η απάντηση είναι ναι, αλλά δεν οφείλεται στις πολύ μικρές διακυμάνσεις του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακος που εντοπίζονται στο τρίτο δεκαδικό ψηφίο της εκατοστιαίας σύνθεσης της ατμόσφαιρας. Είναι ηλίθιο να το πιστεύουμε. Τότε που οφείλεται η κλιματική αλλαγή;

Εικόνα 17. Οι καιρικές προβλέψεις βάσει κύκλων των ηλιακών κηλίδων. Ο ηλιακός κύκλος 24 είναι μικρός και προβλέπει/ προετοιμάζει ότι μετά το 2020 θα πέσει η μέση γήινη θερμοκρασία.

Στις εξάρσεις/εκρήξεις του ηλίου που διαπιστώνονται από τον αριθμό των ηλιακών κηλίδων, (εικόνα 16). Αυτές οι εξάρσεις (εικόνες 16 και 17), που έχουν πιστοποιηθεί και μελετηθεί από το 1600 μ.Χ. μέχρι σήμερα από καθηγητές και διευθυντές αστεροσκοπείων, λαμβάνουν χώρα κάθε 22, ή 44, ή 88 χρόνια και λέγονται κύκλοι των Wolf-Gleissberg (εικόνα 18). Οι μεγαλύτερης διαρκείας κύκλοι των 200 ετών λέγονται κύκλοι De Vries.

Αυτές οι εξάρσεις, που εκδηλώνονται με μαζικές εκλύσεις κοσμικής σκόνης (εικόνες 19 και 20), επηρεάζουν το κλίμα στη Γη και εξηγούν τις κλιματικές αλλαγές που παρατηρούμε από το 1400 μ.Χ. μέχρι σήμερα. Τέτοιες αλλαγές είναι οι μικρές παγετώδεις περιόδους που είχαμε από το 1400 μ.Χ. μέχρι το 1800 μ.Χ., Maunder minimum και Dalton minimum (εικόνα 18).

Εικόνα 18. Προσομοίωση των ηλιακών δραστηριοτήτων με βάση τις συγκεντρώσεις του ισοτόπου 10 Be που βρέθηκαν στην πάγο-κολώνα Dye-3 που λήφθηκε από την Γροιλανδία, Beer et. al,. 1994. Το 10 Be προέρχεται από την εισερχόμενη γαλακτική σποδό. Συσχετισμός με τον αριθμό των ηλιακών κηλίδων από το 1600 μ. Χ. έως το 2000 μ. Χ., Hoyt and Schatten 1998a and 1998b.

Αυτές οι παρατηρήσεις επιβεβαιώνονται από τα ισότοπα Βηρυλλίου 10 (10Be) που βρίσκονται μόνο στην γαλακτική σκόνη και είναι παράγωγα των ηλιακών εκρήξεων. Η γαλακτική σκόνη με ισότοπα του 10Be που βρέθηκε στον πάγο-πυρήνα Dye-3 που πήραν οι Δανοί από την Γροιλανδία.

Οι διακυμάνσεις της περιεκτικότητας σε Be10 συμπίπτουν απόλυτα με την δραστηριότητα των ηλιακών κηλίδων, οι οποίες επηρεάζουν την γήινη μέση θερμοκρασία. Επίσης οι Friss-Christiansen (Nobel prize winner) και Lassen, αστροφυσικοί στο αστεροσκοπείο της Κοπεγχάγης έδειξαν την σχέση των ηλιακών κηλίδων με την άνοδο/κάθοδο της μέσης γήινης θερμοκρασίας και των συγκεντρώσεων του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακος (εικόνα 21).

Εικόνα 19. Φωτογραφία του γαλαξία Μ104 από το τηλεσκόπιο Hubble. Ο γαλαξίας απέχει 28 εκατομμύρια έτη φωτός από την γη. Έχει 800 δισεκατομμύρια ήλιους και διάμετρο 50000 έτη φωτός. Χαρακτηριστική είναι η γαλακτική σποδός που εκλύεται στο διάστημα.

Τώρα που τελειώνει ο κύκλος 24 της ηλιακής δραστηριότητας θα μπούμε, κατά τον αστροφυσικό Abdussamatov, διευθυντή του αστεροσκοπείου της Αγίας Πετρούπολης, σε μία περίοδο πτώσης της θερμοκρασίας, εικόνες 22 και 23.

Εικόνα 20. Ουράνια επίδραση του κλίματος κατά τον Φανεροζωίκό Αιώνα. Επίδραση της ροής της κοσμικής ακτινοβολίας και σποδού στην διακύμανση της γήινης θερμοκρασίας κατά τα τελευταία 500 εκ. χρόνια με κύκλους κάθε 200 χρόνια, κύκλοι Wilson, Shaviv and Weiser, 2003.

Είναι φανερό ότι η λεγόμενη υπερθέρμανση, που προωθείται ως η καταστροφή της ανθρωπότητας, με βάση την αύξηση της εκατοστιαίας περιεκτικότητας του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακα κατά 0.005, είναι καθαρή απάτη. Αυτή η αύξηση είναι μηδαμινή και ανίκανη να επηρεάσει το κλίμα που είναι ένα πολυπαραγοντικό με τουλάχιστον 10 συναρτήσεις.

Είναι απαράδεκτη τακτική να επιβάλεις πράσινους φόρους για να προωθήσεις δήθεν καθαρές τεχνολογίες παραγωγής ηλεκτρισμού που απασχολούν απειροελάχιστα άτομα, που δεν προσφέρουν καμιά μα καμιά οικονομική βοήθεια στο δημόσιο και στις περιφέρειες, που δεν αναβαθμίζουν την γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, που καταστρέφουν την χλωρίδα και την πανίδα, που παράγουν  ακριβή κιλοβατώρα και που στο τέλος της λειτουργίας τους θα γεμίσουν τους τόπους με τοξικά απόβλητα.

Εικόνα 21. Συσχετισμός μεταξύ της περιοδικότητας και της διάρκειας των δραστηριοτήτων των ηλιακών κύκλων/εκρήξεων, της μέσης γήινης θερμοκρασίας και των συγκεντρώσεων του ατμοσφαιρικού CO2, Friss-Chriastaiansen and Lassen, 1991.

Οι σπάνιες γαίες και τα πιθανά ραδιενεργά τους συμπαρομαρτούμενα που χρησιμοποιούνται στον μηχανολογικό τους εξοπλισμό, κάπου πρέπει να ενταφιαστούν. Και αυτή η απάτη προωθείται για να ικανοποιήσουμε μερικούς επιχειρηματίες. Τα έσοδα από τον τουρισμό πάνε όλα στους εισαγωγείς υδρογονανθράκων και τώρα οι πράσινοι φόροι και οι φόροι διοξειδίου του άνθρακα πάνε στους ξένους κατασκευαστές και εισαγωγείς ανεμογεννητριών.

Εικόνα 22. Προβλεπόμενη μείωση της γήινης θερμοκρασίας λόγω της πτώσης των δραστηριοτήτων των ηλιακών κύκλων/εκρήξεών, κατά τον Ρώσο αστροφυσικό Khabibullo Abdussamatov.

Ναι, θα σώσουμε την Γη από την άνοδο του διοξειδίου της ατμόσφαιρας κατά 0.005%. Βαδίζουμε με σιγουριά σε ένα νέο μαύρο Μεσαίωνα πολύ χειρότερο από τον παλιό Μεσαίωνα. Κάποιοι κερδίζουν από την κλιματική αλλαγή που δήθεν οφείλεται στην ανθρώπινη δραστηριότητα.

Εικόνα 23. Πτώση της μέσης γήινης θερμοκρασίας από το 2020 έως το 2055 κατά 1.5Ο C από την σημερινή των 15.8Ο C κατά τον αστροφυσικό και διευθυντή του αστεροσκοπείου Pulikovo, της Αγίας Πετρούπολης, καθηγητή Khabibullo Abdussamatov.